Anlamı
önemsemek:
'Yengeye yenge deyip geçmeyelim. Bir mahalleyi susta durdurur.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Deyip de geçmemek, sözlükte önemsemek anlamındadır. Olumsuzluk eki anlamı kurar: bir şeye sıradan bir ad verip geçmek onu önemsememek, bunu yapmamak ise onu önemsemektir. De bağlacı kalıba girmeden de söylenebilir; sözlükteki tanıkta deyip geçmeyelim biçimi vardır. Tanıktaki gibi aynı ad iki kez de anılabilir: yengeye yenge. Önemsenen şey bir insan, bir ayrıntı, bir belirti ya da bir uyarı olabilir. Söz bir uyarı ya da öğüt cümlesinde kurulabilir: buna basit bir öksürük deyip de geçmeyin. Konuşan, karşısındakinin küçümseyebileceği bir şeyin aslında önemli olduğunu söyler. Deyim olmuş bir davranışı da anlatabilir: hataya yuvarlama farkı deyip de geçmedi. Sağlıkta, iş hayatında ya da komşulukta geçebilir. Kalıp, önemsemeyi bir olumsuzlukla dile getirir.
Örnek Cümleler
- Çocuğun ateşine basit bir soğuk algınlığı deyip de geçmeyen anne, onu hemen doktora götürdü.
- Muhasebedeki küçük farka yuvarlama hatası deyip de geçmeyen müfettiş, büyük bir yolsuzluğu ortaya çıkardı.
- Mahallenin bekçisine sıradan bir görevli deyip de geçmeyin; sokakta olan her şeyden onun haberi olur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Yengeye yenge deyip geçmeyelim. Bir mahalleyi susta durdurur. Yazar ikinci cümlede gerekçeyi verir: yenge bütün bir mahalleyi susta durdurabilecek güçtedir. Deyim burada yengenin sanıldığından önemli olduğunu söyler.
Kalıbın önüne iki öğe gelir: yönelme ekiyle anılan şey ve ona verilen sıradan ad. Tanıkta ikisi aynıdır: yengeye yenge. Örneklerde ateşe soğuk algınlığı, küçük farka yuvarlama hatası denir. Deyip sözcüğü bu adın verildiğini, geçmemek ise üzerinde durulduğunu bildirir.
Bu atasözü bir hasmın pek önemsenmediğini anlatır. Deyip de geçmemek ise tam tersine birini ya da bir şeyi önemsemektir. Atasözü bir rakibi küçümser; deyim küçümsenmeye yatkın bir şeyin üzerinde durulması gerektiğini söyler.