Deyim

Diken Üstünde Oturmak (olmak) Ne Demek?

Anlamı

bir yerde tedirginlik duymak:
'O bir yıl içinde diken üstünde otururum o evde; düş kuramam, şiir yazamam.' -M. C. Anday. 'Konuşmaya başladık. Yine kavga ederiz diye diken üstündeyim.' -R. Erduran.

Detaylı Açıklama

Diken üstünde oturmak, sözlükte bir yerde tedirginlik duymak diye tanımlanır. Kalıp olmak fiiliyle de söylenir: diken üstünde olmak. Sözlük tanımı tedirginliği bir yere bağlar; kişi bulunduğu ortamda rahat değildir. Bu yer bir ev, bir toplantı salonu, bir bekleme odası ya da bir sofra olabilir. Tedirginliğin sebebi tanımda yer almaz. Bir haberi beklemek, bir kavganın çıkmasından korkmak ya da istenmediğini sezmek bu sebeplerden biri olabilir. Deyimin öznesi tedirginliği yaşayan kişidir. Diken bitkinin sivri ucudur; sözlük görüntüyü ayrıca açıklamaz ve anlamı bütün kalıba verir. Tedirginlik kısa bir an için de duyulabilir, aylarca da sürebilir. Deyim bir anlatıda, bir mektupta ya da gündelik konuşmada yer alabilir. Kişi bu hâlini kendisi anlatabileceği gibi başkası da onu dışarıdan betimleyebilir.

Örnek Cümleler

  1. Ameliyattan çıkacak babasının haberini bekleyen Selin, koridordaki sandalyede iki saat diken üstünde oturdu.
  2. Ev sahibi her ay kapıyı çalıp bizi çıkarmakla tehdit ettiği için o dairede bir yıl diken üstünde oturduk.
  3. Kayınpederiyle damadı aynı sofraya oturunca eski kavga alevlenir diye bütün aile yemek boyunca diken üstündeydi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Konuşan, o evde bir yıl diken üstünde oturacağını söyler ve ekler: düş kuramam, şiir yazamam. Tedirginlik burada belli bir eve bağlanmıştır. Cümlede bu hâl şairin hayal kurmasına ve yazmasına engel olur.

Sözlük iğne üstünde oturmak deyimini doğrudan diken üstünde oturmak diye açıklar. İki kalıbın anlamı aynıdır: bir yerde tedirginlik duymak. Ayrıldıkları yer yalnız görüntüdür; birinde diken, ötekinde iğne vardır.

Bu atasözü, bu dünyada tasasız insan bulunmadığını söyler. Diken üstünde oturmak ise belli bir yerde duyulan tedirginliği anlatır. Atasözü tasayı bütün insanlara yayar, deyim onu bir kişinin bulunduğu yere bağlar.