Anlamı
gözetlemek:
'İsterseniz siz masanın altından dikiz edin ama belli olmasın.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Dikiz etmek, bir şeyi ya da birini gizlice gözetlemek, fark ettirmeden bakmak veya olup biteni anlamaya çalışmak anlamında kullanılan gündelik bir deyimdir. Buradaki hareket doğrudan bakmak değil, saklı ve ihtiyatlı bakıştır. Bu yüzden sözün içinde merak kadar gizlilik de vardır. İnsan bazen kapı aralığından, perde arkasından ya da dolaylı bir yerden dikiz eder. Deyim çoğu zaman hafif yaramazlık, bazen kuşku, bazen de gizli kontrol anlamı taşır. Günlük konuşmada özellikle çocuklar, komşuluk sahneleri ya da gizli bakışlarla ilgili anlatımlarda çok doğal durur. Açık bakışın yerine kaçamak bakışı koyduğu için canlı bir kullanım alanı vardır. Merakın saklı yüzünü kısa ve hareketli biçimde anlatır.
Örnek Cümleler
- Kapı aralığından sessizce uzanıp içerideki konuşmayı ve neler döndüğünü dikiz etti.
- Perdeyi hafifçe açıp sokakta ne olup bittiğini dikiz etmekten kendini alamadı.
- Çocuklar masanın altından gizlice dikiz edip büyüklerin konuşmalarını merakla dinliyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü kişi öğrenmek ister ama bunu açıkça yapmaz. Dikiz etmek tam da bu saklı merakın davranışa dönüşmüş biçimidir. Bu yüzden söz, gündelik dilde yalnız durumu adlandırmaz; ilişkiyi, gerilimi ve sonucun nasıl hissedildiğini de birlikte düşündürür.
Hayır, bazen çocukça yaramazlık ya da masum merak taşıyabilir; ancak mahremiyet ihlali anlamı doğduğunda olumsuz bir nitelik kazanır. Bu yüzden söz, gündelik dilde yalnız durumu adlandırmaz; ilişkiyi, gerilimi ve sonucun nasıl hissedildiğini de birlikte düşündürür.
Çünkü bakışın doğrudan değil, sakınarak ve gizlice gerçekleştiğini hemen hissettirir. Dinleyen, sahneyi zihninde kolayca canlandırabilir. Bu yüzden söz, gündelik dilde yalnız durumu adlandırmaz; ilişkiyi, gerilimi ve sonucun nasıl hissedildiğini de birlikte düşündürür.