Anlamı
gözetlemek:
'Bir kadınla erkeğin buluşmasında erketelik yapmak, pek de onurlu bir iş değildi ne de olsa.' -E. Bener.
Detaylı Açıklama
Erketelik yapmak, gözetlemek anlamındadır. Erketelik, gözcülük işinin adıdır; kişi kendi işi için değil, başkalarının hesabına nöbet tutar. Gözetleyen kişi kapıda, köşe başında ya da pencere önünde durur ve gelen giden olunca haber verir. Kalıp bir hırsızlığı da, gizli bir buluşmayı, bir kumar masasını ya da iki sevgilinin görüşmesini de konu edebilir. Erketelik yapan kişi işin ortağı sayılabilir; kalıp bu yüzden bir küçümseme ya da bir suçlama taşıyabilir. Kimi zaman şakayla, çocukların bir yaramazlığı için de söylenir. Yapmak fiili işi bir görev gibi sunar: kişi bu rolü bir süre için üstlenir. Kalıp bir sadakati de düşündürebilir: gözcü, güvendiği birinin arkasını kollar.
Örnek Cümleler
- Oğlanlar okulun bodrumunda sigara içerken biri kapıda erketelik yapıyor, hademe görünce öksürüyordu.
- Kahvehanenin arka odasında kumar oynanırken çırak dükkânın önünde erketelik yapıyordu.
- Ablasının nişanlısıyla parkta konuşmasına göz yumup ağacın ardında erketelik yapan küçük kardeş, anneleri gelince el salladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Bir kadınla erkeğin buluşmasında erketelik yapmak, pek de onurlu bir iş değildi ne de olsa. Gözetleme burada bir kadınla erkeğin buluşması için yapılır. Konuşan bu görevi pek onurlu bulmaz; ne de olsa öbeği bu yargıyı yumuşak bir kabullenişle bildirir.
Göz hapsine almak, bakışlarını birinin üzerinden ayırmamak, hiçbir davranışını gözden kaçırmamaktır; gözetlenen bir kişidir. Erketelik yapmanın tanımı ise yalnız gözetlemektir; gözetlenen belli bir kişi de olabilir, bir çevre de. Biri bakışların bir kişiden ayrılmamasını, öteki gözcülüğün kendisini öne çıkarır.
Atasözüne göre suçu ispatlanamayan, yakayı ele vermeyen hırsız, dürüst sanılanlarla yarışabilir. Hırsızın yakalanmaması için gözcülük eden erkete de bu sonuca hizmet eder. Atasözü yakalanmayanın itibarını alaya alır, kalıp ise onu koruyan yardımcının işini anlatır.