Deyim

Dil Ağız Vermemek Ne Demek?

Anlamı

ağız dil vermemek:
'Çocuk, hâlâ dil ağız vermeden yatıyordu.' -R. N. Güntekin.

Detaylı Açıklama

Dil ağız vermemek, sözlükte ağız dil vermemek deyimine gönderilir; iki kalıp aynı anlamı taşır. Gönderilen maddede anlam konuşmamak, susmaktır. İki biçim arasındaki ayrılık yalnız sözcüklerin sırasıdır. Kalıpta konuşmayla ilgili iki organ yan yana anılır. Deyimin öznesi susan kişidir. Susmanın sebebi tanımda yer almaz; bir hastalık, bir yorgunluk, bir küskünlük ya da derin bir üzüntü olabilir. Kalıp olumsuz biçimiyle kullanılır. Zarf-fiil biçimiyle de kurulabilir: dil ağız vermeden oturmak, dil ağız vermeden bakmak. Bir hasta başında, bir yas evinde ya da bir küslük anında geçebilir. Çevresindekiler onu konuşturmak için sorular sorabilir, ama karşılık alamayabilirler. Susuşun ne kadar sürdüğünü sözlük belirtmez; birkaç saat de olabilir, günlerce de.

Örnek Cümleler

  1. Babasının cenazesinden dönen Kerem, akşama kadar odasında dil ağız vermeden oturdu.
  2. Annesinin üst üste sorduğu sorulara dil ağız vermeyen küçük kız, ağlamaklı gözlerle yere bakıyordu.
  3. Yüksek ateşle yatan yaşlı adam iki gün dil ağız vermedi; yalnız gözlerini açıp çevresine bakıyordu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümlede bir çocuk anlatılır: Çocuk, hâlâ dil ağız vermeden yatıyordu. Çocuk yatmaktadır ve konuşmamaktadır; deyim burada zarf-fiil biçimiyle yatmak fiiline bağlanır. Hâlâ sözcüğü bu susuşun bir süredir devam ettiğini gösterir.

Ağzı kilitlenmek, konuşamaz duruma gelmektir; kişide konuşma gücü kalmaz. Dil ağız vermemek ise konuşmamak, susmaktır. Birinde konuşamamaya varan bir hâl anlatılır, ötekinde sözlük susmanın konuşamamaktan mı yoksa istememekten mi geldiğini açık bırakır.

Bu atasözü, susmanın bazen konuşmaktan daha iyi sonuç verdiğini söyler. Dil ağız vermemek de susmaktır, ama sözlük bu susuşa bir değer biçmez. Atasözü susmayı bir seçim olarak değerli bulur, deyim yalnız susan kişinin hâlini anlatır.