Anlamı
1) dile düşmek; 2) konuşma kudreti, yeteneği, olmayan varlık konuşmak, dillenmek, lisana gelmek:
'Günlerce elin, dile gelmeyen çocuğunu bağrına basan fabrika sahibine acındı.' -L. Tekin.
Detaylı Açıklama
Dile gelmek, bir şeyin söze dönüşmesi, konuşulmaya başlanması ya da normalde konuşmayan bir varlığın mecazlı biçimde konuşur gibi anlatılması anlamlarında kullanılan çok katmanlı bir deyimdir. Birinci kullanımda kişi ya da konu artık sessizlikten çıkıp ortak konuşma alanına girer. İkinci kullanımda ise cansız ya da konuşma gücü olmayan bir şey, sanki söz almış gibi tasvir edilir. Bu yüzden deyim hem gündelik konuşmada hem edebî anlatımda canlı durur. İçinde sessizliğin bozulması, görünmeyenin belirginleşmesi ve bastırılmış olanın açığa çıkması fikri vardır. Dile gelmek, kimi zaman uzun süre söylenmeyen bir gerçeğin ortaya çıkmasını, kimi zaman da beklenmedik bir konuşma kabiliyetini anlatır. Türkçede sesi olmayanın ses bulması düşüncesini etkili biçimde taşıyan kalıplardan biridir.
Örnek Cümleler
- Toplantıda kimsenin açmaya cesaret edemediği hassas konu sonunda dile geldi.
- Yıllardır saklanan derin kırgınlık bu akşamki sohbette ilk kez dile geldi.
- Romanda yıllardır suskun kalan çocuğun acısı son sahnede sanki birden dile geliyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü dile gelmek, görünmeyen ya da söylenmeyen bir şeyin eşiği aşıp konuşulur hâle gelmesini anlatır. Sessizlik bozulduğunda meselenin ağırlığı da daha görünür olur. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.
Roman, hikâye, şiir ve duygulu anlatımlarda mecaz anlam daha belirgindir. Bu tür metinlerde konuşamayan şeylerin sanki söz bulması güçlü bir anlatım yaratır. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.
Dile gelmek daha kendiliğinden ortaya çıkma ya da görünür olma hissi taşır. Dile getirmek ise bir kişinin bilinçli biçimde konuyu açmasını anlatır. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.