Anlamı
1) dile düşmek; 2) konuşma kudreti, yeteneği, olmayan varlık konuşmak, dillenmek, lisana gelmek:
'Günlerce elin, dile gelmeyen çocuğunu bağrına basan fabrika sahibine acındı.' -L. Tekin.
Detaylı Açıklama
Dile gelmek iki anlamlı bir deyimdir. İlk anlamı dile düşmek, yani hakkında dedikodu yapılmaktır. Bu anlamda özne konuşulan kişi ya da olaydır. İkinci anlamda konuşma gücü ya da yeteneği olmayan bir varlık konuşur. Sözlük bu anlam için iki eş söz daha verir: dillenmek ve lisana gelmek. Konuşan bir ağaç, bir taş, bir hayvan ya da bir eşya olabilir. Böyle bir konuşma bir masalda, bir şiirde ya da bir çocuk kitabında yer alabilir. İki anlam birbirinden uzaktır: biri dedikoduyu, öteki susan bir varlığın sese kavuşmasını anlatır. Olumsuz biçimiyle konuşamayan bir varlığı niteler; sözlükteki tanıkta bu varlık bir çocuktur. Cümlede birinin dedikodu konusu mu olduğu, yoksa konuşmaya mı başladığı hangi anlamın kastedildiğini belli eder.
Örnek Cümleler
- Muhtarın oğlunun düğünde çıkardığı kavga, ertesi gün bütün köyde dile geldi.
- Masalda ormanın en yaşlı çınarı dile geldi ve kaybolan oduncuya köyün yolunu gösterdi.
- Çocuk kitabında evin yaşlı kedisi dile geliyor ve küçük kıza kaybolan anahtarın yerini söylüyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümlede dile gelmeyen, elin çocuğudur: Günlerce elin, dile gelmeyen çocuğunu bağrına basan fabrika sahibine acındı. Sözlük cümleyi ikinci anlamın altında verir; konuşma gücü olmayan bir varlık söz konusudur. Fabrika sahibi kendi çocuğu olmayan bu çocuğu günlerce bağrına basmıştır.
Sözlük dile gelmenin birinci anlamını doğrudan dile düşmek diye verir; dile düşmek de hakkında dedikodu yapılmaktır. Bu anlamda iki kalıp birbirinin yerine kullanılabilir. Dile gelmenin ayrıca konuşamayan bir varlığın konuşmasını anlatan ikinci bir anlamı vardır.
Bu atasözü, ağızdan çıkan bir sözün artık gizli kalmadığını, herkesin onu duyduğunu söyler. Dile gelmenin birinci anlamında da bir kişi ya da olay dedikodu konusu olur. Atasözü sözün yayılmasını, deyim bu yayılmanın konusu olanı anlatır.