Anlamı
yardım bekleyen bir tane olsa umduğundan aşırı şeyler verilerek sevindirilir ancak bunların sayısı çok olduğundan hepsine aynı cömertlik gösterilemez.
Detaylı Açıklama
Dilenci bir olsa şekerle beslenir atasözü, yardım bekleyen bir tane olsa umduğundan aşırı şeyler verilerek sevindirileceğini söyler. Ancak bu kişilerin sayısı çok olduğundan hepsine aynı cömertlik gösterilemez. Atasözü bir koşul kurar: dilenci bir olsa. Sorun cömertliğin kendisinde değil, yardım bekleyenlerin çokluğundadır. Söz bir hayırseverin, bir kurumun ya da bir ailenin elindeki imkânın sınırını anlatırken kurulabilir. Yardım bekleyen bir yoksul, bir öğrenci ya da bir kimsesiz olabilir. Atasözü verenin iyi niyetini sorgulamaz; yalnız sayının cömertliği sınırladığını bildirir. Herkese az az vermek zorunda kalan kişi durumunu bu sözle açıklayabilir. Söz bir yardım kampanyasında, bir okulda ya da bir köy hayatında geçebilir. Atasözünün iki yarımı tek bir koşul cümlesinde birleşir.
Örnek Cümleler
- Köydeki tek yoksul aileye herkes giysi, erzak yağdırırdı; depremden sonra yüz aile yardım bekleyince pay küçüldü. Dilenci bir olsa şekerle beslenir.
- Okulun bursu ilk yıl tek öğrenciye tam verildi, ertesi yıl kırk başvuru gelince miktar küçüldü; dilenci bir olsa şekerle beslenir.
- Tek torununa bayramda bolca harçlık veren dede, yedi torunu olunca herkese birer bozukluk verebildi; dilenci bir olsa şekerle beslenir.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Sözlüğün açıklamasına göre yardım bekleyen tek kişi umduğundan aşırı şeylerle sevindirilir. Şekerle beslenmek, karın doyurmanın ötesine geçen bu aşırı cömertliğin görüntüsüdür. Sözlük şekeri ayrıca açıklamaz; anlam sözün bütününden çıkar.
El açmanın birinci anlamı dilenmek, ikinci anlamı başkasının yardımını isteyecek durumda olmaktır. Atasözündeki dilenci de yardım bekleyen kişidir. Deyim yardım isteyenin hâlini adlandırır, atasözü bu isteğe verilen karşılığın sayıyla nasıl değiştiğini anlatır.
Bu atasözü, varlıklı olmayan kimsenin az vermesinin büyük fedakârlık olduğunu söyler. Dilenci bir olsa şekerle beslenir ise verilen yardımın, yardım bekleyenlerin sayısına göre azaldığını anlatır. Biri verenin imkânına, öteki alanların sayısına bakar.