Anlamı
hastalık sebebiyle güçlükle söz söyleyebilmek, güçlükle konuşmak:
'Hastaya bazı şeyler soruyor. Fakat anlaşılır cevaplar alamıyordu. Birkaç saatin içinde kaynımın dili ağırlaştı.' -H. R. Gürpınar.
Detaylı Açıklama
Dili ağırlaşmak, hastalık, bitkinlik ya da bedensel güçsüzlük yüzünden kişinin kelimeleri zor çıkarır hâle gelmesini anlatan bir deyimdir. Buradaki ağırlık gerçek anlamda bir yük değil, konuşmanın yavaşlaması ve zorlaşmasıdır. İnsan sözü toparlamak ister ama dili dönmez, ses bulanıklaşır, kelimeler güçlükle çıkar. Bu yüzden deyim tıbbî bir gözleme yakın biçimde kullanılır ve çoğu zaman kaygı veren bir tabloyu anlatır. Özellikle ateşli hastalıklar, felç, baygınlık öncesi hâller ya da yoğun yorgunluk için çok uygundur. Dili ağırlaşmak yalnız konuşmanın bozulduğunu değil, bedenin genel direncinin düştüğünü de düşündürür. Gündelik dilde hastanın kötüleştiğini haber veren ciddi bir işaret gibi kullanılır. Bu kullanım, sözün yalnız kelime anlamıyla değil, sosyal ilişki içindeki etkisiyle de yaşadığını gösterir; bu yüzden bugün de kolayca bağlama oturur.
Örnek Cümleler
- Akşama doğru hastanın dili ağırlaştı ve sorulanlara doğru dürüst cevap veremez oldu.
- Yorgunluk iyice bastırıp üzerine çökünce kelimeleri zor çıkarıyordu, dili ağırlaşmaya başladı.
- Doktor gelmeden az önce birden dili ağırlaştı ve etraftaki herkes endişeyle birbirine baktı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü dili ağırlaşmak çoğu zaman başka bir rahatsızlığın belirtisi olarak görülür. Konuşmanın zorlaşması, bedenin gücünün azaldığını da düşündürür. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.
Ateşli hastalıklarda, ani fenalaşmalarda, baygınlık öncesinde ya da yaşlı hastalarda daha kaygı verici duyulur. Çünkü konuşma bozulması ciddi bir belirti olabilir. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.
Dili ağırlaşmak daha çok hastalık ve güçsüzlükle ilişkilidir. Dili dolaşmak ise korku, heyecan, utanç ya da sarhoşluk gibi nedenlerle sözü karıştırmayı anlatır. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.