Anlamı
konuşamaz olmak, sesi soluğu çıkmamak:
'Kılıcı görünce dili boğazına aktı hayranlığından.' -Y. Kemal.
Detaylı Açıklama
Dili boğazına akmak, konuşamaz olmak, sesi soluğu çıkmamaktır. Tanım iki parçalıdır: kişi konuşamaz, ondan hiçbir ses de gelmez. Sebep tanımda yer almaz; büyük bir şaşkınlık, korku, hayranlık ya da üzüntü olabilir. Boğaza akan dil, konuşamaz hâle gelen kişinin dilidir. Durum ani bir olayın ardından ortaya çıkabilir: beklenmedik bir haber, korkutucu bir görüntü ya da göz kamaştırıcı bir şey. Kalıp bir ekle sebebi de gösterebilir: korkusundan, sevincinden dili boğazına akmak. Bir savaş sahnesinde, bir sınav sonucunda ya da bir kavuşma anında geçebilir. Bu hâlin süresi tanımda yer almaz. Kişi bir süre sonra kendine gelip konuşabilir. Görüntüde dil yerinde durmaz, boğaza doğru akıp gider; konuşmaya yarayan organ işini göremez olur.
Örnek Cümleler
- Gece yarısı kapıyı açıp polisi gören yaşlı kadın, kapının kolunu tutup kalakaldı; dili boğazına akmıştı.
- Yirmi yıl önce kaybolan kardeşini havaalanında karşısında bulunca Ahmet'in dili boğazına aktı.
- Mülakatta beklemediği bir soruyla karşılaşan genç adamın dili boğazına aktı, bir süre tek söz edemedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sebep hayranlıktır: Kılıcı görünce dili boğazına aktı hayranlığından. Kişi bir kılıç görmüş ve ona duyduğu hayranlık yüzünden konuşamaz olmuştur. Cümle, deyimin korku ya da üzüntü dışında bir duyguyla da kurulabildiğini gösterir.
Sözlük boğazına bir yumruk tıkanmayı da konuşamaz olmak, sesi çıkmamak diye açıklar. İki deyimin anlamı birbirine çok yakındır. İkisinde de görüntü boğaza bağlanır; birinde dil boğaza akar, ötekinde boğaza bir yumruk tıkanır.
Bu atasözü, güçlü kimsenin korkutucu sözlerinin güçsüzü kıpırdayamayacak duruma getirdiğini söyler. Dili boğazına akan kişi de bir an sesini çıkaramaz hâle gelir; bunun sebebi korkutucu bir şey olabilir. Atasözü kıpırdayamamayı, deyim söz söyleyememeyi anlatır.