Deyim

Dili bir Karış Dışarı Çıkmak (sarkmak) Ne Demek?

Anlamı

koşmaktan, yürümekten ve yorulmaktan çok susamak:
'Koştu koştu da dili bir karış sarktı.' -S. F. Abasıyanık.

Detaylı Açıklama

Dili bir karış dışarı çıkmak, koşmaktan, yürümekten ve yorulmaktan çok susamaktır. Kalıbın sarkmak fiiliyle kurulan biçimi de vardır: dili bir karış sarkmak. Tanım bir sebep ve bir sonuç bildirir: sebep bedensel çaba, sonuç ise susuzluktur. Çaba bir koşu, uzun bir yürüyüş ya da yorucu bir iş olabilir. Dışarı çıkan dil, susayan kişinin dilidir. Kişi sıcak bir günde dağ yolunu tırmanmış, bir otobüse yetişmek için koşmuş ya da saatlerce tarlada çalışmış olabilir. Deyim susuzluğun derecesini de bildirir: kişi biraz değil, çok susamıştır. Kalıp bir spor anlatısında, bir yolculuk hikâyesinde ya da bir yaz günü sahnesinde geçebilir. Sözlük görüntüyü ayrıca açıklamaz; anlamı yorgunluğa bağlı susuzluk olarak verir.

Örnek Cümleler

  1. Kaçan kuzuyu yakalamak için yamaçta yarım saat koşan çobanın dili bir karış dışarı çıktı; ilk pınarda kana kana su içti.
  2. Bozulan araba yüzünden köye kadar on kilometre yürüyen misafirlerin dili bir karış sarkmıştı; ayranı bitirene kadar içtiler.
  3. Ağustos sıcağında bütün gün harman kaldıran işçilerin dili bir karış dışarı çıkmıştı; testiler akşamüstü boşaldı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümlede sebep koşmaktır: Koştu koştu da dili bir karış sarktı. Koştu fiilinin iki kez söylenmesi koşunun uzun sürdüğünü gösterir. Tanıkta çıkmak yerine sarkmak geçer; susuzluk koşunun ardından gelir.

Soluk soluğa kalmak, nefes alamayacak duruma gelmek, çok yorulmaktır. Dili bir karış dışarı çıkmakta ise yorgunluğun sonucu çok susamaktır. İkisi aynı çabanın ardından gelebilir; biri soluğu, öteki susuzluğu öne çıkarır.

Biçimce yakındır ama anlamları ayrıdır. Dili bir karış, fazla konuşan, her söze karşılık veren kişiyi niteler. Bu kalıpta ise dışarı çıkmak ya da sarkmak fiili gelir ve anlam yorgunluktan doğan susuzluğa döner.