Deyim

Dili (dilinin) Döndüğü Kadar Ne Demek?

Anlamı

söyleyebildiği kadar, anlatma gücünün elverdiği ölçüde:
'Mademki çocuk terbiyesi hakkında konuşmak istiyorsunuz, dilimin döndüğü kadar söyleyeyim.' -S. Ayverdi.

Detaylı Açıklama

Dili döndüğü kadar, bir kişinin söyleyebildiği kadar, anlatma gücünün elverdiği ölçüde demektir. Kalıbın dilinin döndüğü kadar biçimi de vardır. Kalıp bir fiili niteler: dili döndüğü kadar anlatmak, açıklamak, söylemek. Kişi bildiğini ya da gördüğünü aktarır ama anlatımının sınırını kabul eder. İyelik eki konuşana göre değişir: dilimin döndüğü kadar, dilinin döndüğü kadar. Sınır bir çocuğun yaşından, bir yabancının dil bilgisinden ya da bir konunun güçlüğünden gelebilir. Kalıp bir tanıklıkta, bir anı aktarımında ya da bir ders anlatımında geçebilir. Sözlük anlatılanın doğru ya da eksik olduğunu söylemez; yalnız anlatma gücünün ölçü alındığını bildirir. Anlatan kişi bu sözle dinleyenden anlayış da bekleyebilir. Ölçü, konuşanın kendi gücüdür; dinleyenin beklentisi değil.

Örnek Cümleler

  1. Altı yaşındaki Elif, parkta gördüğü kazayı polis memuruna dili döndüğü kadar anlattı.
  2. Türkçeyi yeni öğrenen Japon öğrenci, köyünün bayram geleneklerini dilinin döndüğü kadar sınıfa aktardı.
  3. Doktorun karmaşık açıklamasını dinleyen babam, annemin sorularına dili döndüğü kadar cevap verdi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Konuşan çocuk terbiyesini anlatmaya hazırlanır: Mademki çocuk terbiyesi hakkında konuşmak istiyorsunuz, dilimin döndüğü kadar söyleyeyim. Mademki sözü, konuşmanın karşıdakinin isteğiyle başladığını gösterir. Konuşan, anlatacaklarını kendi anlatma gücüyle sınırlar.

Dili dönmemenin birinci anlamı bir sözü doğru, düzgün söylemeyi becerememek, ikinci anlamı amacını iyi anlatamamaktır. Dili döndüğü kadar ise gücün yettiği ölçüde anlatmayı dile getirir. Biri anlatamamayı, öteki sınırlı da olsa anlatabilmeyi bildirir.

Atasözüne göre kapalı konuşan bir kişinin ne demek istediğini ancak o konudan haberdar olan kişi anlar. Dili döndüğü kadar anlatan kişinin sözleri de eksik kalabilir. Atasözü yükü dinleyene verir, deyim konuşanın sınırını bildirir.