Anlamı
'söz söyleyemez olsun!' anlamında kullanılan bir ilenme sözü.
Detaylı Açıklama
Dili kurusun, sözlükte söz söyleyemez olsun anlamında bir ilenme sözü olarak gösterilir. Söz, birinin konuşamaz hâle gelmesini diler. Sözün hedefi konuşan biridir; ona söyledikleri yüzünden ilenilir. Tanım ilenmenin sebebini belirtmez; bir yalan, bir hakaret, bir iftira ya da uğursuz bir söz olabilir. Fiil, emir kipinin üçüncü kişi çekimindedir: kurusun. Söz bir öfke anında, bir kırgınlıkta ya da kötü bir haberin ardından söylenebilir. Söyleyen kişi sözü yüze karşı da kullanabilir, arkadan da. Kötü söz söyleyen birine yöneltilebileceği gibi, kötü bir ihtimali dile getirene de yöneltilebilir. Kalıp bir tamlayanla genişletilebilir: dili kurusun o adamın. Bir mahalle kavgasında, iki akraba arasında ya da bir dedikodunun ardından duyulabilir.
Örnek Cümleler
- Dili kurusun! Komşum, oğlumun daha sınava girmeden kaybedeceğini bütün mahalleye söylemiş.
- Yaşlı kadına ağza alınmaz sözler eden sarhoş uzaklaşırken pazarcıların hepsinin aklından aynı şey geçti: dili kurusun!
- Dili kurusun o kadının! Kardeşimin düğününde ayrılacaklarını söylemişti; yirmi yıldır mutlu yaşıyorlar.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Dili ensesinden çekilsin, konuşmasıyla insanı bıktıran ya da ağzından kötü söz çıkan birine yöneltilir. Dili kurusun ise ilenilen kişinin konuşamaz olmasını diler; tanımı kimlere söylendiğini belirtmez. İkisi de dille ilgili bir ilenmedir; biri konuşanın kim olduğunu tarif eder, öteki dileğin ne olduğunu.
Ağzını bozmak, kaba sözler söylemek, küfretmektir. Ağzını bozan birine karşı, onun bir daha söz söyleyemez olmasını dileyerek dili kurusun diye ilenilebilir. Deyim sözü söyleyenin davranışını, ilenme sözü bu davranışa verilen tepkiyi anlatır.
Bu öğüde göre birine hakaret etmek doğru değildir, çünkü hakarete uğrayan da sert bir karşılık verir. Dili kurusun, böyle bir anda incitilen kişinin ağzından çıkabilecek bir ilenmedir. Atasözü sonucu önceden haber verir, ilenme sözü o sonucun kendisi olur.