Anlamı
1) konuşma sırasında kelimeleri yanlış söylemek:
'Bir dil sürçmesi sonucu, bu tartışmayı yarım saat kadar yürütmüşüm.' -S. İleri. 2) istenmeyen bir konudan söz etmek.
Detaylı Açıklama
Dili sürçmek, sözlükte iki anlamı olan bir deyimdir. Birinci anlamda kişi konuşma sırasında kelimeleri yanlış söyler: bir adı karıştırır, bir sözcüğü ötekinin yerine kullanır. İkinci anlamda konuşan, istenmeyen bir konudan söz eder. Burada yanlışlık sözcükte değil, açılan konudadır. Konunun kimin için istenmeyen olduğunu tanım belirtmez; bir toplulukta açılmaması gereken bir mesele de olabilir, konuşanın anmak istemediği bir şey de. Kalıpta dil iyelik eki alır: dilim sürçtü, dili sürçtü. Sözlükteki tanık deyimi ad olarak da kullanır: dil sürçmesi. Tanım iki anlamda da bir sebep anmaz. Birinci anlam bir sınavda, bir konuşmada ya da bir yayında geçebilir. İkinci anlam ise bir aile sofrasında ya da bir toplantıda görülebilir.
Örnek Cümleler
- Canlı yayında dili sürçen haber spikeri, bakanın adını yanlış okudu; hatasını düzeltip izleyicilerden özür diledi.
- Düğün konuşmasında dili sürçen sağdıç, gelinin adını karıştırıp kendi kız kardeşinin adını söyledi.
- Bayram sofrasında dili sürçen amcam, babamla yıllardır konuşulmayan miras kavgasını yeniden açtı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ad biçiminde geçer: Bir dil sürçmesi sonucu, bu tartışmayı yarım saat kadar yürütmüşüm. Sözlük bu cümleyi birinci anlamın, yani kelimeleri yanlış söylemenin altında verir. Yazar küçük bir söz yanlışından yarım saatlik bir tartışmanın çıktığını anlatır.
Dili dolaşmak; korku, heyecan, hastalık, utangaçlık, sarhoşluk gibi sebeplerle şaşırarak söyleyeceğini karıştırmaktır. Dili sürçmenin tanımında böyle bir sebep sayılmaz. İstenmeyen bir konudan söz etmek anlamı da yalnız dili sürçmekte vardır.
Bu atasözü, bir sözün iyice düşünülmeden söylenmemesi gerektiğini öğütler. Deyimin ikinci anlamı ise istenmeyen bir konunun açıldığını bildirir, nedenini söylemez. Atasözü konuşmadan önceki düşünmeyi, deyim konuşmanın varabileceği istenmeyen yeri anlatır.