Anlamı
haddini bilmeden konuşmak.
Detaylı Açıklama
Dili uzamak, haddini bilmeden konuşmak anlamına gelir. Tanım konuşanın kendi yerini, karşısındakiyle arasındaki ölçüyü gözetmediğini anlatır. Konuşulan kişi bir aile büyüğü, bir usta, bir öğretmen ya da bir amir olabilir. Konuşan ise bir çocuk, bir genç ya da yeni bir göreve gelmiş biri olabilir. Söz bir uyarı olarak da kurulabilir: dilin çok uzadı. Tanımda sözün kaba ya da kırıcı olduğu belirtilmez; ölçü, konuşanın sınırını aşmasıdır. Bu yüzden nazik bir sesle söylenmiş bir söz de deyime konu olabilir. Konuşanın neye dayanarak böyle davrandığını tanım söylemez. Deyim bir kez yaşanmış bir olayı da, birinin genel tutumunu da anlatabilir. Bir atölyedeki kalfa, bir şirketteki stajyer ya da bir sınıftaki öğrenci için kurulabilir.
Örnek Cümleler
- Kalfalığa geçer geçmez dili uzayan çırak, müşterilerin önünde ustasının işçiliğini beğenmediğini söyledi.
- Şirket sahibinin oğlu olduğu için dili uzayan stajyer, yirmi yıllık muhasebeciye ne iş yaptığını sordu.
- Dersten kalan öğrencinin dili uzadı, notunu açıklayan öğretmene sınıfın ortasında not vermeyi bilmediğini söyledi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Dili bir karış, fazla konuşan ve her söze karşılık veren kişiyi niteler. Dili uzamak ise bir eylemdir ve ölçüsü konuşmanın çokluğu değil, haddin aşılmasıdır. Biri konuşmanın miktarını, öteki konuşanın sınırını öne alır.
Atasözüne göre su önce küçüğe verilir, konuşmaya ise ilk önce büyükler başlar; her şeyin bir sırası vardır. Dili uzayan kişi böyle bir sırayı gözetmeden konuşabilir. Atasözü sırayı bildirir, deyim o sıranın aşıldığı anı anlatır.
Bu atasözü, borcu olan kimsenin alacaklısına karşı ileri geri konuşmaması, aşağıdan alması gerektiğini söyler. Kısa dil ile uzayan dil karşıt görüntülerdir. Atasözü belirli bir ilişki için ölçü koyar, deyim ise ölçünün aşılmasını herhangi bir ilişkide anlatabilir.