Anlamı
1) üzüntü ve eziyet çekmek, zarara uğramak:
'Otobüs yolculuğundan bir hayli dilim yandı.' -B. R. Eyuboğlu. 2) bıkmak, nefret etmek:
'Şair neslinin şarkıdan o kadar dili yandı ki şarkı kelimesini nerede görse silip üstüne türkü diyecek.' -B. R. Eyuboğlu.
Detaylı Açıklama
Dili yanmak, sözlükte iki anlamla yer alır. Birincisi üzüntü ve eziyet çekmek, zarara uğramaktır. Kişi bir yolculuktan, bir işten, bir ortaklıktan ya da bir alışverişten sıkıntı görmüş olabilir. Zarar bir para kaybı olabileceği gibi yorgunluk ya da üzüntü de olabilir. İkinci anlam bıkmak, nefret etmektir. Bıkılan şey bir söz, bir alışkanlık, bir tür ya da bir kişi olabilir. Bu anlamda tanım bıkkınlığı nefretle yan yana koyar. İki anlamın tanığı da aynı yazardan, B. R. Eyuboğlu'ndan verilir. Birinci anlam bir yolculuk anlatısında ya da bir iş sohbetinde geçebilir. İkinci anlam bir tartışmada ya da bir eleştiride yer alabilir. Deyimi kuran, başından geçeni anlatan kişinin kendisi de olabilir, onu dinleyen biri de.
Örnek Cümleler
- Akrabasına kefil olup evini kaybeden komşumuzun o işten çok dili yandı; artık kimse için imza atmıyor.
- Ucuz diye aldığı ikinci el araba her ay tamirde kalınca o alışverişten epey dili yandı.
- Yıllarca reklam metni yazmaktan dili yanan Selin, fırsat sözcüğünü duyunca yüzünü buruşturuyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birinci anlamı örnekler: Otobüs yolculuğundan bir hayli dilim yandı. B. R. Eyuboğlu burada yolculukta çektiği eziyeti ve sıkıntıyı anlatır; bir hayli sözü bu sıkıntının azımsanmayacak ölçüde olduğunu gösterir. Sıkıntının nereden geldiği ayrılma ekiyle gösterilir: yolculuktan.
Sözlük bu cümleyi ikinci anlamın, yani bıkmak, nefret etmenin altında verir: Şair neslinin şarkıdan o kadar dili yandı ki şarkı kelimesini nerede görse silip üstüne türkü diyecek. Bıkılan şey şarkı sözcüğüdür. Yazar bu bıkkınlığı sözcüğü silip yerine türkü yazma isteğiyle anlatır.
Bu atasözü, bir olaydan gerekli dersi alanın sonra uyanık davrandığını söyler. Dili yanmanın birinci anlamı da zarara uğramaktır. Deyim zararın kendisini anlatır, atasözü ondan sonra gelen uyanıklığı.