Anlamı
1) üzüntü ve eziyet çekmek, zarara uğramak:
'Otobüs yolculuğundan bir hayli dilim yandı.' -B. R. Eyuboğlu. 2) bıkmak, nefret etmek:
'Şair neslinin şarkıdan o kadar dili yandı ki şarkı kelimesini nerede görse silip üstüne türkü diyecek.' -B. R. Eyuboğlu.
Detaylı Açıklama
Dili yanmak, bir işten zarar görmek, eziyet çekmek, canı yanmak ya da bir şeyden bıkıp usanmak anlamlarında kullanılan çok yönlü bir deyimdir. Sözün ilk anlam katında çekilen zarar ve sıkıntı vardır; ikinci katında ise aynı deneyimin kişide tiksinme ve kaçınma duygusu bırakması bulunur. Bir yolculuktan dili yanabilir, bir alışverişten dili yanabilir, bir tür müzikten ya da tartışmadan dili yanabilir. Deyimin ilginç yanı, bedensel bir yanma hissi üzerinden yaşanmış olumsuz tecrübeyi anlatmasıdır. Gündelik dilde deneyimle öğrenilen bıkkınlığı güçlü biçimde taşır. Tek bir olayın değil, olayın insanda bıraktığı tatsız izi de görünür kılar. Zararla edinilen tecrübenin dildeki karşılıklarından biridir. Bu kullanım, sözün yalnız kelime anlamıyla değil, sosyal ilişki içindeki etkisiyle de yaşadığını gösterir; bu yüzden bugün de kolayca bağlama oturur.
Örnek Cümleler
- O dolandırıcıdan bir kez dili yandı, bir daha aynı hataya düşmedi.
- Uzun ve yorucu otobüs yolculuklarından dili yandığı için artık her zaman treni seçiyor.
- Aynı tartışmayı defalarca yaşamaktan dili yandığı için artık o konuyu açmak bile istemiyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü kötü bir deneyim önce zarar verir, sonra da kişide kaçınma ve usanma duygusu bırakır. Dili yanmak bu iki sonucu birlikte taşır. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.
Kandırılma, kötü yolculuk, tatsız ortaklık, usandıran iş ve insanı yoran tekrarlar için sık kullanılır. Çünkü bunlar kişide kalıcı olumsuz iz bırakır. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.
Yanma hissi herkesin bildiği keskin bir acıdır. Bu bedensel duyum, yaşanan tatsız tecrübenin zihinsel etkisini kolayca görünür hâle getirir. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.