Deyim

Dilini Tutamamak Ne Demek?

Anlamı

sonunu düşünmeden gelişigüzel konuşmak.

Detaylı Açıklama

Dilini tutamamak, sözün sonunu hesaplamadan, gelişigüzel konuşmak demektir. Tanımda iki öğe vardır: sonun düşünülmemesi ve konuşmanın gelişigüzel olması. Kişi ne söylediğini tartmaz, sözün nereye varacağını hesaplamaz. Kalıptaki tutamamak bir yapamamayı bildirir: kişi dilini zapt etmeyi başaramaz. Ağızdan kaçan şey saklanması gereken bir haber, kırıcı bir laf ya da yersiz bir övünme olabilir. Ardından küslük, kavga ya da pişmanlık gelebilir; tanım sonucu anmaz, yalnız düşünülmediğini söyler. Deyim öfke, sevinç ya da heyecan anlarında kurulabilir. Bir kişinin huyunu da anlatabilir: dilini tutamayan biridir. Bir sofrada, bir iş yerinde ya da canlı bir yayında görülebilir. Söyleyen kişi sözü ağzından çıktıktan sonra fark edebilir.

Örnek Cümleler

  1. Öfkelenince dilini tutamayan Kerem, ev sahibine yıllardır içinde tuttuğu bütün kırgınlıkları apartman toplantısında sayıp döktü.
  2. Sevinçten dilini tutamayan stajyer, henüz açıklanmamış zam oranını bütün kat çalışanlarına anlattı.
  3. Dilini tutamayan maç yorumcusu canlı yayında hakemin yeteneğiyle alay edince kanal onu programdan çıkardı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Dilini tutmak, aklına geleni sonuna bakmadan söylemekten kaçınmaktır. İki tanım aynı davranışı anar: biri ondan uzak durmayı, öteki ona engel olamamayı. Kalıplar aynı fiilin olumlu ve yeterlik olumsuzu biçimleriyle kurulmuştur.

Ağzından çıkanı kulağı duymamak, sözlerini tartmadan söylemektir. Dilini tutamamanın tanımında ise sonun düşünülmemesi ve gelişigüzellik yan yana anılır. Biri kişinin kendi sözünü bile işitmediği bir görüntü kurar, öteki dilini zapt edemeyen birini.

Atasözü, sonunu düşünmeksizin aklına eseni yapan ve herkese sataşan kimsenin bu davranışın büyük zararlarını göreceğini söyler. Dilini tutamamak da sonu düşünülmemiş bir konuşmadır. Atasözü zararı açıkça dile getirir, deyim ise yalnız davranışı.