Anlamı
1) bir canlının çıkardığı seslerden veya onun davranışlarından ne anlatmak istediğini anlamak; 2) mec. söz konusu olan şeyin özelliğini bilmek:
'Bunda yenilmiş, içilmiş bir şey yok ya! Sen onun dilini de anlarsın.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Dilinden anlamanın ilk anlamı, bir canlının çıkardığı seslerden ya da davranışlarından ne anlatmak istediğini anlamaktır. Bu canlı bir hayvan, konuşamayan bir bebek ya da derdini sözle anlatamayan biri olabilir. Burada dil, canlının sesleri ve davranışlarıdır; anlaşılan canlı konuşabilen bir insan da olabilir. Sözlük deyime mecaz bir anlam daha verir: söz konusu olan şeyin özelliğini bilmek. Bu anlamda nesne bir makine, bir çalgı, bir toprak ya da bir hastalık olabilir. Kişi o şeyin nasıl davrandığını tanır. Deyimin tamlayanı anlaşılan canlıyı ya da şeyi gösterir: atların dilinden anlamak, motorun dilinden anlamak. Bir ahırda, bir bebek odasında ya da bir veteriner muayenesinde ilk anlam görülür. Bir atölyede, bir bağda ya da bir tamirhanede mecaz anlam geçebilir.
Örnek Cümleler
- Yıllardır çobanlık yapan Ali Dayı koyunların dilinden anlar; meleyişinden hangisinin hasta olduğunu hemen seçer.
- Ağlayışından açlığı uykusuzluktan ayırt eden ebe, yeni doğan bebeklerin dilinden anladığını gösterdi.
- Eski motorların dilinden anlayan usta, sesini dinleyip hangi parçanın değişmesi gerektiğini söyledi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Dilini anlamak biçiminde kullanılır: Bunda yenilmiş, içilmiş bir şey yok ya! Sen onun dilini de anlarsın. Tanık mecaz anlamın, yani söz konusu şeyin özelliğini bilmenin altında yer alır. Konuşan, karşısındakinin o şeyi iyi tanıdığını söyler.
Atasözü, başkalarının kolay kolay anlayamadığı şeyi her gün onunla uğraşan kimsenin çok kolay anladığını söyler. Bu, deyimin birinci anlamına, konuşamayanın ne istediğini sezmeye yakındır. Atasözü bu yetinin her gün uğraşmaktan geldiğini de ekler.
Ağzının tadını bilmek güzel yemeklerden anlamak, her şeyin güzelini, iyisini bilmektir. Dilinden anlamanın ikinci anlamı da bir bilgiyi anlatır, ama güzeli seçmeyi değil, bir şeyin özelliğini tanımayı. İki deyimde de kişi bir alanda ehil görünür.