Anlamı
ağzına kira istemek.
Detaylı Açıklama
Diline kira istemek, birinin çok az konuşmasını, konuşmaktan kaçınmasını ya da adeta ağzını açmamakta ısrar etmesini alaylı biçimde anlatan bir deyimdir. Sanki kişinin dili bedava değilmiş, konuşursa ücret isteyecekmiş gibi bir mizah kurulur. Bu yüzden deyim çoğu zaman sessiz, ketum ya da cevap vermeyen kişiler için hafif takılma tonuyla kullanılır. Kimi bağlamlarda sitem de taşıyabilir; çünkü karşıdaki kişi konuşmayarak iletişimi zorlaştırır. Günlük dilde özellikle içine kapanık, az cevap veren, küskün duran ya da bilgi saklayan kimseler için çok uygundur. Konuşmamanın abartılı bir ekonomik benzetmeyle anlatılması, deyime canlılık katar. Sessizliği mizah yoluyla görünür kılan hoş ama iğneli bir Türkçe ifadedir. Bu kullanım, sözün yalnız kelime anlamıyla değil, sosyal ilişki içindeki etkisiyle de yaşadığını gösterir; bu yüzden bugün de kolayca bağlama oturur.
Örnek Cümleler
- Bir soru sorduk, sanki diline kira istiyor da tek kelime etmiyor.
- Toplantı boyunca susunca herkes ona diline kira istemek sana mı kaldı diye takıldı.
- Küskünlüğünden olsa gerek, adama öyle somurtup susması resmen diline kira istemek gibi yakışıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü konuşmamanın abartılı biçimde açıklanması mizah etkisi yaratır. Sanki kişi her kelime için ücret istiyormuş gibi düşünülür. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.
Bağlama göre değişir; çoğu zaman şakalaşma tonuyla söylenir, ama cevap vermeyen birine karşı sitem de taşıyabilir. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.
Ketum, küskün, içine kapanık ya da sorulara kısa cevap veren kişiler için kullanılır. Çünkü bunların ortak noktası az konuşmalarıdır. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.