Anlamı
diline dolamak:
'Hacı Kasap, âdeta bu sözleri aferin tarzında diline pelesenk etmişti.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Diline pelesenk etmek, sözlükte diline dolamak deyimine gönderilir. Diline dolamanın iki anlamı vardır: aynı şeyi durmadan ve her yerde tekrarlamak; bir kimseyi her yerde kötülemek. Gönderme yoluyla bu anlamlar diline pelesenk etmeye de geçer. Pelesenk sözcüğünü sözlük bu maddede açıklamaz; anlam bütün kalıba verilir. Tekrarlanan bir söz, bir dua, bir övgü ya da bir yakınma olabilir. Kişi bu sözü bir alışkanlık gibi her fırsatta ağzına alır. Bir esnaf, bir öğretmen ya da bir dede bu deyimle anlatılabilir. Birinci anlamda nesne bir söz, bir cümle ya da bir nakarattır; ikinci anlamda ise kötülenen bir kimsedir. Aynı yere gönderilen bir deyim daha vardır: diline virt etmek. Dinleyenler sözü kısa sürede ezberler.
Örnek Cümleler
- Emekli bekçi hayırlı nöbetler sözünü diline pelesenk etmiş, sabah ekmek alırken bile herkese öyle sesleniyor.
- Yeni öğretmenimiz bilgi güçtür sözünü diline pelesenk etti; her derse bu sözle başlıyor.
- Kendisini terfi listesinden çıkaran müdürü diline pelesenk eden memur, girdiği her odada onun beceriksizliğini anlatıyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bazı sözler tekrarlanır: Hacı Kasap, âdeta bu sözleri aferin tarzında diline pelesenk etmişti. Yazar tekrarın biçimini aferin tarzında diye niteler. Cümle, deyimin bir sözü alışkanlıkla yinelemek için kullanıldığını gösterir.
İki deyim de sözlükte diline dolamaya gönderilir; bu yüzden anlamları aynıdır. Biri pelesenk, öteki virt sözcüğüyle kurulur. Sözlük bu iki sözcüğü kendi maddelerinde ayrıca açmaz, anlamı her iki kalıbın bütününe verir.
Söz, bir kimsenin hep aynı şeyi ya da hikâyeyi anlatması karşısında söylenir. Bir sözü diline pelesenk eden kişiyi dinleyenler bu atasözüyle yakınabilir. Deyim tekrarlayanı, atasözü onu dinlemekten sıkılanların tepkisini anlatır.