Anlamı
diline dolamak:
'Hacı Kasap, âdeta bu sözleri aferin tarzında diline pelesenk etmişti.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Diline pelesenk etmek, bir sözü, ifadeyi ya da cümleyi sürekli tekrar eder hâle gelmek anlamında kullanılan bir deyimdir. Burada pelesenk, ağızdan kolay çıkıp durmadan yinelenen söz izlenimi verir. Kişi bazen sevdiği bir cümleyi, bazen bir özdeyişi, bazen de takıldığı bir sözü diline pelesenk eder. Bu yüzden deyimde hem alışkanlık hem tekrar vardır. Gündelik dilde biraz alay, biraz gözlem tonu taşıyabilir. Bir insanın ağzından eksik olmayan sözü, onun huyu ya da zihnini meşgul eden konu hakkında ipucu verir. Diline pelesenk etmek, konuşmadaki ısrarı ve dönüp dolaşıp aynı yere gelmeyi güçlü biçimde anlatır. Ağızdan düşmeyen sözün karakter hâline gelişini görünür kılar. Tekrarın alışkanlığa dönüşmesini ve sözün kişiyle bütünleşmesini çok iyi anlatan bir kalıptır.
Örnek Cümleler
- Bu sözü öyle diline pelesenk etti ki girdiği her ortamda bıkmadan tekrar ediyor.
- Yaşlı adam sabır lafını diline pelesenk etmişti, her sıkıntıda onu tekrarlıyordu.
- Bir cümleyi diline pelesenk etmek onun en belirgin huylarından biriydi.
Kökeni ve Hikayesi
Pelesenk kelimesi ağızda kalan, kolay tekrarlanan şey çağrışımıyla deyime yerleşmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü diline pelesenk etmekte söz, geçici değil kalıcı bir tekrar biçimi kazanır. Kişi farkında olmadan aynı lafı ağzında döndürür. Bu alışkanlık zamanla kişinin konuşma biçiminin ayrılmaz bir parçası olur.
Belirli kalıpları sık kullanan, öğüt veren, aynı şikâyeti tekrar eden ya da sevdiği sözü herkesin içinde yineleyen kişiler için daha sık söylenir.
İkisi de tekrarı anlatır; ancak diline pelesenk etmekte sözün ağızda yer etmiş olması daha belirgindir. Diline dolamak ise bazen alay ve kötüleme tarafını daha çok öne çıkarır.