Anlamı
bir kimsenin sözlerinden, açıkça söylemediği bir şeyler anlaşılmak:
'Günlerdir doktorun dilinin altında bir şeyler olduğunun farkındaydı.' -Y. Kemal.
Detaylı Açıklama
Dilinin altında bir şey olmak, bir kimsenin sözlerinden açıkça söylemediği bir şeylerin anlaşılmasıdır. Deyimde iki taraf vardır: konuşan ve onu dinleyen. Konuşan bir şeyi saklar ya da dolaylı anlatır; dinleyen ise sözlerin arkasında başka bir şey sezer. Kalıbın öznesi bu saklı şeydir; kişi tamlayan olarak gelir: doktorun dilinin altında. Saklanan şey kötü bir haber, bir istek, bir kırgınlık ya da bir niyet olabilir. Tanım bu şeyin ne olduğunu söylemez; yalnız açıkça söylenmediğini bildirir. Kalıp karşıdakine doğrudan da yöneltilebilir: senin dilinin altında bir şey var. Hasta yakınları, alıcılar ya da aile üyeleri böyle bir şeyi sezebilir. Sezen dinleyendir; saklayan ise konuşan kişidir. Bu sezgi kişinin sözlerinden doğar: kaçamak bir cevaptan, yarım bırakılmış bir cümleden ya da sözün arasındaki bir duraksamadan.
Örnek Cümleler
- Bankacı kredi başvurumuz için olur diyordu ama dilinin altında bir şey vardı; ertesi gün ret yazısı geldi.
- Babam bu yaz tatile gidecek miyiz sorusuna bakarız, belli olmaz deyip gülümsedi; dilinin altında bir şey var, sürpriz hazırlıyor galiba.
- Usta arabayı yarın veririz derken dilinin altında bir şey olduğu belliydi; parça henüz sipariş edilmemişti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Doktorun: Günlerdir doktorun dilinin altında bir şeyler olduğunun farkındaydı. Bunu fark eden ise cümlenin öznesi olan başka bir kişidir. Saklanan şeyin ne olduğu cümlede söylenmez, yalnız günlerdir sezildiği bildirilir.
Dilinin altındaki baklayı çıkarmak, saklanması gereken bir şeyi sonunda dile getirmektir. Dilinin altında bir şey olması, söylenmeyen bir şeyin sezildiği andır. Biri öncesini, öteki sonrasını anlatır: önce sezilen sır, ardından ortaya dökülür.
Arif olan anlar, herkesin anlayacağı kadar açık söylenmeyen bir sözün gerçek anlamını kavrayanlar için söylenir. Dilinin altında bir şey olduğunu sezen dinleyen de böyle bir kavrayış gösterir. Biri anlayan kişiye, öteki sezilen gizli anlama bakar.