Deyim

Dilinin Cezasını (belasını) Çekmek (bulmak) Ne Demek?

Anlamı

ölçüsüz, düşüncesiz konuşma yüzünden zarar görmek.

Detaylı Açıklama

Dilinin cezasını çekmek, ölçüsüz ve düşüncesiz konuşma yüzünden zarar görmektir. Ceza yerine bela, çekmek yerine bulmak da söylenir: dilinin belasını bulmak. Deyimde zarar gören, konuşan kişinin kendisidir; ceza kendi dilinin yüzünden gelir. Zarar bir işten olmak, bir dostu yitirmek, bir dava ya da bir sürgün olabilir. Tanımdaki iki niteleme konuşmanın biçimini anlatır: ölçüsüz söz sınırı aşar, düşüncesiz söz sonunu hesaba katmaz. Ceza bir yargıç tarafından verilmiş olmak zorunda değildir; kişinin başına gelen her zarar bu kapsama girer. Deyim bir olaydan sonra kurulur ve konuşma ile zarar arasında bir bağ kurar. Bir iş yerinde, bir düğünde ya da bir okulda yaşanan bir olayı anlatırken kurulabilir.

Örnek Cümleler

  1. Toplantıda genel müdürün kararını herkesin önünde saçma bulan şef, ay sonunda dilinin cezasını çekip başka şubeye sürüldü.
  2. Düğünde gelinin ailesiyle alay eden kuzenim dilinin cezasını buldu; o günden beri hiçbir davete çağrılmıyor.
  3. Sosyal medyada öğretmenini küçümseyen bir yazı paylaşan öğrenci, okuldan uzaklaştırma alarak dilinin cezasını çekti.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Ağzının payını almak, verilen karşılıkla bir kimseye söylediğine ya da yaptığına pişman olmaktır. Bu deyimde karşılık doğrudan karşı taraftan gelir ve kişi pişmanlık duyar. Dilinin cezasını çekmekte zarar herhangi bir yoldan gelebilir; tanım pişmanlığı anmaz.

Belasını bulmak, hak ettiği cezayı görmektir ve cezanın sebebini belirtmez. Dilinin belasını bulmak ise aynı cezayı kişinin konuşmasına bağlar. Biri genel bir sonucu, öteki sözden doğan bir zararı anlatır.

Atasözü, iyi düşünmeden yaptığımız işlerden pişman olup geri dönmek istediğimizi ama artık iş işten geçtiğini söyler. Düşüncesiz söylenmiş bir söz de geri alınamaz. Dilinin cezasını çeken kişi bu gerçeği yaşayarak öğrenir.