Anlamı
söyleyecek duruma gelmek:
'İsmi dilimin ucuna gelir gelmez kalbimden hafif bir cereyanın kopup damarlarıma aktığını duyuyorum.' -E. İ. Benice.
Detaylı Açıklama
Dilinin ucuna gelmek, söyleyecek duruma gelmektir. Deyimin öznesi söylenecek sözdür: bir ad, bir cevap, bir itiraf ya da bir sitem dilin ucuna gelir. Kişi iyelik ekiyle anılır: dilimin ucuna geldi. Görüntüde söz içeriden ağza doğru ilerler ve çıkmak üzere dilin ucunda durur. Tanım sözün sonunda söylenip söylenmediğini belirtmez; kişi o sözü söyleyebilir de, son anda vazgeçip yutabilir de. Bir tartışmada ağza gelen sert bir karşılık, sınıfta birden bulunan bir cevap ya da yıllardır anılmayan bir ad dilin ucuna gelebilir. Deyim, sözün hazır olduğu anı yakalar. Söylenecek söz bir sevinci de taşıyabilir, bir öfkeyi de. Kişi kendi durumunu anlatırken de, başkasını gözlerken de bu kalıbı kurabilir.
Örnek Cümleler
- Hakemin yanlış kararı üzerine kaptanın dilinin ucuna sert bir söz geldi; kaptan sarı kart görmemek için onu yuttu.
- Yıllardır görmediği sınıf arkadaşının adı birden Zeynep'in dilinin ucuna geldi; Zeynep kalabalığın içinden ona seslendi.
- Öğretmen soruyu tekrarlayınca doğru cevap Ali'nin dilinin ucuna geldi; Ali parmağını hemen kaldırdı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir isimdir: İsmi dilimin ucuna gelir gelmez kalbimden hafif bir cereyanın kopup damarlarıma aktığını duyuyorum. Konuşan, adı söyleyecek hâle gelir gelmez içinde bir kıpırtı duyduğunu anlatır. Cümle, adın söylenmeye yaklaşmasının bile onu etkilediğini gösterir.
Dilinin ucunda, bir söz hatırlanacak gibi olup da hatırlanamadığında söylenir. Dilinin ucuna gelmek ise söyleyecek duruma gelmektir; tanımında bir unutkanlık yoktur. İki kalıp aynı görüntüyü paylaşır, ama biri bulunamayan bir sözü, öteki ağızdan çıkmaya hazır bir sözü anlatır.
Ağız açmanın ilk anlamı konuşmaya başlamaktır; sözlük ona ağır sözler söylemeye başlamak, azarlamak gibi anlamlar da verir. Dilinin ucuna gelmek konuşmanın hemen öncesindeki anı anlatır. Ağız açılsa bile dilin ucuna gelen o sözün söyleneceği belli değildir; kişi başka bir şey de söyleyebilir.