Anlamı
söyleyecek duruma gelmek:
'İsmi dilimin ucuna gelir gelmez kalbimden hafif bir cereyanın kopup damarlarıma aktığını duyuyorum.' -E. İ. Benice.
Detaylı Açıklama
Dilinin ucuna gelmek, bir sözün, ismin ya da bilginin söylenecek kadar yakına geldiği hâlde tam olarak hatırlanamamasını ya da söylenmek üzere olmasını anlatan bir deyimdir. İnsan bir şeyi bilir, neredeyse söyleyecektir, ama son anda elinden kaçar gibi olur. Bu yüzden deyim hafıza ile söyleyiş arasındaki ince eşiği anlatır. Günlük dilde isim hatırlarken, şiir mısrası ararken, tanıdık bir kelimeyi bulmaya çalışırken çok sık kullanılır. İçinde hafif bir huzursuzluk ve arayış vardır. Bilen ama çıkaramayan insanın durumunu son derece doğal biçimde gösterir. Düşüncenin söze neredeyse değip geri çekildiği anı, Türkçede en iyi anlatan deyimlerden biridir. Hatırlamanın eşiğinde takılıp kalan o evrensel hissi herkesin bildiği biçimde anlatan çok yaygın bir kalıptır.
Örnek Cümleler
- Adı dilinin ucuna geldi ama ne kadar uğraşsa da bir türlü söyleyemedi.
- Cevap tam dilinin ucuna geldiği sırada kapı zili çalınca sözü yarım kaldı.
- O şiirin ilk dizesi yine dilinin ucuna geldi, sonra kayboldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü bilgi tamamen yok değildir; neredeyse söze dönüşecektir. Deyim bu yakın ama eksik hatırlama hâlini çok iyi yakalar. Deyim bu yakın ama eksik hatırlama hâlini çok isabetli biçimde yakalar ve herkesin bildiği o hissi tanımlar.
İsim hatırlamada, şarkı sözü ararken, bir olayın ayrıntısını bulmaya çalışırken ve sınav ya da sohbet sırasında cevabı anımsamaya uğraşırken duyarız.
İkisi de hatırlanacak gibi olup da tamamlanmayan sözü anlatır. Biri süreci, diğeri ise o anın durumunu daha çok öne çıkarır.