Anlamı
bir söz hatırlanacak gibi olup da hatırlanamadığında söylenen bir söz.
Detaylı Açıklama
Dilinin ucunda, bir söz hatırlanacak gibi olup da hatırlanamadığında söylenen bir sözdür. Kişi aradığı adı, sözcüğü ya da bilgiyi bildiğini sezer, ama onu o anda bulamaz. Söz bu sıkışmışlığı anlatır: aranan şey çok yakındadır, neredeyse söylenecektir. Kalıp bir yüklemle birlikte gelir: adı dilimin ucunda; dilimin ucunda ama çıkaramıyorum. Aranan şey bir film adı, bir şarkı sözü, bir telefon numarası ya da bir tanıdığın adı olabilir. Söz konuşanın kendi durumunu anlatır; başkası için de kurulabilir: adı dilinin ucunda. Tanım hatırlamanın sonunda gerçekleşip gerçekleşmediğine bakmaz; söylendiği an, aranan şeyin bulunamadığı andır. Bir sınavda, bir bilgi yarışmasında ya da iki eski dost arasındaki sohbette duyulabilir.
Örnek Cümleler
- O filmin başrol oyuncusunun adı dilimin ucunda ama bir türlü çıkaramıyorum, sen hatırlıyor musun?
- Bilgi yarışmasındaki kadın, cevabın dilinin ucunda olduğunu söyleyip süre bitene kadar alnını ovuşturdu.
- Ninem eski komşunun kızının adını aradı durdu; dilinin ucundaydı, ama ancak akşam yemeğinde hatırladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Aklına gelmenin ilk anlamı hatırlamak, anımsamaktır; öbür anlamı bir şeyi yapmayı düşünmektir. Dilinin ucunda sözü, ilk anlamın tam gerçekleşmediği anı anlatır. Aranan ad akla gelecek gibi olur, ama henüz gelmemiştir.
Aklında kalmak hatırlamak ya da unutamamaktır. Aklında kalan bir şey kolayca anılır. Dilinin ucunda olan ise bilindiği sezildiği hâlde o an bulunamaz; kişi onu ne bütünüyle unutmuş ne de hatırlayabilmiştir.
Atasözü, insan ne kadar bilgili olursa olsun her şeyi aklında tutamayacağı için unutulmaması istenen şeyin yazılması gerektiğini söyler. Adı dilinin ucunda kalan kişi bunu bir kâğıda not etmiş olsaydı aramak zorunda kalmazdı. Atasözü unutmanın olağan olduğunu da kabul eder.