Anlamı
içten, yürekten olmayarak, laf olsun diye.
Detaylı Açıklama
Dilinin ucuyla, içten gelmeden, gönülsüzce, laf olsun diye söylenen sözleri anlatmak için kullanılan bir deyimdir. Burada ağızdan çıkan söz vardır ama o sözün arkasında samimiyet yoktur. İnsan özür diler gibi yapabilir, teşekkür edebilir, bir şeyi kabul eder gibi konuşabilir; ama bunu dilinin ucuyla söylerse dinleyen kişi bu yapaylığı hisseder. Deyimin gücü tam da burada, söz ile niyet arasındaki boşluğu görünür kılmasındadır. Gündelik ilişkilerde resmiyet, isteksizlik, gönülsüz kabul ve mecburî nezaket durumlarında çok yerinde kullanılır. İçtenlikten eksik bırakılmış sözün hafif ve zayıf tınısını anlatır. Türkçede samimiyet ölçüsünü en iyi sezdiren zarif deyimlerden biridir. Samimiyetsiz konuşmanın fiziksel bir görüntüye dönüşmesini sağlayarak duyguyu somutlaştıran ince bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Özür diledi ama belli ki isteksizce dilinin ucuyla söylediği her hâlinden anlaşılıyordu.
- Teşekkürü dilinin ucuyla isteksizce edince oradaki kimse onu samimi bulmadı.
- Kabul ediyor gibi görünse de dilinin ucuyla gönülsüzce konuştuğu her hâlinden belliydi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü sözün yalnız ağızdan çıktığını, gönülden destek almadığını düşündürür. Böylece samimiyetsizlik neredeyse ses tonuna dönüşür. Böylece samimiyetsizlik neredeyse ses tonuna ve tavra dönüşerek hissedilir hâle gelir.
Gönülsüz teşekkürler, zoraki özürler, istemeden verilen sözler ve mecburiyet gereği yapılan kabuller bu ifadeyle daha çok nitelenir. Bu durumların ortak noktası, konuşanın sözünün arkasında gönülden durmadığının belli olmasıdır.
Dilinin ucuyla samimiyet eksikliğini anlatır. Dilinin ucunda ise hatırlanacak gibi olup çıkarılamayan sözü anlatır; alanları tamamen ayrıdır. İki deyimin alanları tamamen ayrıdır; biri samimiyetsizliği, diğeri hatırlama güçlüğünü anlatır.