Deyim

Diz Çökmek Ne Demek?

Anlamı

1) dizlerini yere koyarak oturmak:
'Beni dinleyin deyip hemen önümüze diz çöktü.' -S. M. Alus. 2) dize gelmek.

Detaylı Açıklama

Diz çökmenin iki anlamından ilki bedenle ilgilidir: dizlerini yere koyarak oturmak. Kişi ayakta dururken dizlerini yere indirir; bu bir dua, bir iş, bir dinleme ya da bir saygı anı olabilir. İkinci anlam mecazdır ve sözlükte dize gelmek kalıbına gönderilir: baş eğmek, boyun eğmek. Bu anlamda eğilen taraf bir güç karşısında direnmeyi bırakır. İlk anlamda yer bulunma ya da yönelme ekiyle verilebilir: halıya, toprağın üstünde diz çökmek. Mecaz anlamda boyun eğilen taraf karşısında sözüyle eklenebilir: düşmanın karşısında diz çökmek. Bir çocuğun hizasına inmek için diz çöken bir öğretmen ilk anlamı, uzun bir kuşatmanın ardından teslim olan bir kale ikinci anlamı gösterir. Söz bir cami avlusunda, bir bahçede, bir savaş anlatısında ya da bir pazarlıkta geçebilir.

Örnek Cümleler

  1. Bahçıvan fideleri dikmek için toprağın üstüne diz çöktü, çukurları eliyle açtı.
  2. Ağlayan çocuğun hizasına inmek için öğretmen yere diz çöktü ve gözyaşlarını sildi.
  3. Aylarca süren kuşatmanın sonunda erzakı tükenen kale halkı diz çöktü, kapıları açtı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

İlk anlamdadır: Beni dinleyin deyip hemen önümüze diz çöktü. Kişi konuşmak üzere dinleyenlerin önünde dizlerini yere koyarak oturur. Burada diz çökmek bir boyun eğiş değil, bir oturuş biçimidir.

Sözlük diz çökmenin ikinci anlamını doğrudan dize gelmek kalıbına gönderir. Bu anlamda iki kalıp birbirinin yerine kullanılabilir: kale halkı dize geldi de denebilir. Dize gelmenin tanımında ise oturuş geçmez.

Atasözü, zor kullanan kişilere çok güçlü sanılan kimselerin bile boyun eğdiğini söyler. Diz çökmek de ikinci anlamında boyun eğmektir. Kuşatılan kale halkı gibi, atasözünün sözünü ettiği güçlüler de sonunda diz çöker.