Anlamı
dizgin takmak.
Detaylı Açıklama
Dizgin vurmak, sözlükte dizgin takmak diye açıklanır. Dizgin, gemin halkalarına bağlanıp binicinin elinde tutulan kayıştır. Sözlük kalıba yalnız bu somut anlamı verir; mecaz bir anlam eklemez. Bu yüzden duyguları ya da davranışları denetim altına almak için kalıbı kullanmak tanımın dışına çıkar. Dizgin vurulan hayvan bir at, bir katır ya da bir eşek olabilir; işi yapan bir seyis, bir binici ya da bir arabacıdır. Hayvan yönelme ekiyle gösterilir: ata dizgin vurmak. Dizgin, hayvan yola çıkmadan ya da arabaya koşulmadan önce takılır. Kalıp bir ahırda, bir yolculuk hazırlığında ya da bir at çiftliğinde geçebilir. Huysuz bir hayvana dizgin vurmak güç olabilir; bu güçlük cümleye ayrı bir sözle eklenir.
Örnek Cümleler
- Seyis, sabah yola çıkacak kısrağa dizgin vurdu ve eyerin kayışlarını bir kez daha yokladı.
- Köye inmeden önce dedem katıra dizgin vurdu, heybeleri sırtına yerleştirdi.
- Huysuz tay başını sallayıp durduğu için genç binici ona ancak üçüncü denemede dizgin vurabildi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Takmak anlamındadır; sözlük kalıbı dizgin takmak diye açıklar. Aynı kullanım bukağı vurmak kalıbında da vardır; o da bukağıyı hayvana geçirmeyi anlatır. Fiil burada bir darbeyi değil, bir takımın hayvana geçirilmesini anlatır.
Gem vurmak sözlükte mecaz anlamıyla yer alır: susturmak, söyletmemek. Dizgin vurmak ise yalnız somut anlamıyla, dizgin takmak diye açıklanır. Biri bir insanın sözünü kesmeyi, öteki bir hayvana takım geçirmeyi anlatır.
Atasözü, söz dinlemeyen hırçın kişinin davranışının büyük zararını gördüğünü söyler. Dizgin vurmak da at takımıyla ilgili bir kalıptır. Atasözü at görüntüsünü insanların davranışına taşır; deyim ise yalnız hayvana takılan dizgini anlatır.