Anlamı
doğru ile yanlışı, iyiyle kötüyü birbirinden ayırmak için her ikisini de bilmek, tanımak gerekir.
Detaylı Açıklama
Doğru bilinmeyince eğri bilinmez atasözü, doğru ile yanlışı, iyiyle kötüyü birbirinden ayırmak için her ikisini de bilmek, tanımak gerektiğini söyler. Atasözünde doğru ile eğri karşı karşıya durur; sözlük bunları doğru-yanlış ve iyi-kötü çiftleriyle açıklar. Tanımın vurgusu ayırt etmektedir: kişi birini tanımadan ötekini seçemez. Her ikisini sözü bilginin iki yanı da kapsaması gerektiğini gösterir. Söz yalnız bir yönü anar, tanım iki yanı birden ister. Ayırt edilecek şey bir davranış, bir iş, bir mal ya da bir fikir olabilir. Atasözü bir öğretmenin, bir ustanın ya da bir büyüğün ağzından öğüt olarak çıkabilir. Yanlışı yanlış olarak göremeyen birine verilen bir karşılık da olabilir. Fiil iki yerde de edilgendir: bilinmeyince, bilinmez. Sahne bir atölye, bir sınıf ya da bir çarşı olabilir.
Örnek Cümleler
- Usta, çırağına önce iyi kaynak yapılmış bir boruyu, sonra çatlak kaynağı gösterdi; doğru bilinmeyince eğri bilinmez.
- Sahte parayı ayırt etmeyi öğrenen yeni kasiyer, eğitimin ilk gününde gerçek banknotları uzun uzun inceledi; doğru bilinmeyince eğri bilinmez.
- Kuralına uygun oynanan bir maçı izleten antrenör, ertesi gün sahadaki faulleri çocukların kendilerinin fark ettiğini gördü; doğru bilinmeyince eğri bilinmez.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Eğri burada doğrunun karşıtıdır; sözlük açıklamasında yanlış ve kötü sözleriyle karşılanır. Doğru ile eğri bir çizginin iki biçimi gibi karşılıklı anılır. Atasözü eğrinin, doğru bilinmedikçe tanınamayacağını söyler.
Gözü açılmanın birinci anlamı, iyiyi kötüyü ya da kendisine yarayanı ayırt eder duruma gelmektir. Atasözü de iyiyle kötüyü ayırmayı konu edinir ve bunun için ikisinin de bilinmesini ister. Deyim ayırt etmeye varılan durumu, atasözü o duruma varmanın koşulunu anlatır.
Edebi edepsizden öğren, edepsizin yaptıklarının yapılmaması gereken işler olduğunu düşünerek doğru yolu bulmayı anlatır. Bu söz doğruya yanlışın üzerinden varır. Doğru bilinmeyince eğri bilinmez ise ayırt edebilmek için ikisinin de tanınmasını ister; iki söz de karşıtı bilmenin değerine bakar.