Anlamı
hava ısınarak buzlar erimeye başlamak.
Detaylı Açıklama
Don çözülmek, havanın ısınmasıyla buzların erimeye başlamasını anlatır. Tanımda bir sebep ve bir sonuç vardır: sebep havanın ısınması, sonuç buzların erimeye başlamasıdır. Erimeye başlamak sözü erimenin henüz başladığını gösterir; bütün buzların bittiğini söylemez. Kalıp bir kış sonunu, bir dağ köyünün baharını ya da bir yolun yeniden açılmasını anlatırken kurulabilir. Çözülen buz bir derede, bir gölde, bir yolda ya da bir çatı saçağında olabilir. Deyimin öznesi dondur; olumsuz biçimi soğuğun sürdüğünü anlatır: don hâlâ çözülmedi. Söz bir mevsim anlatısında, bir köy hikâyesinde ya da bir hava raporunda geçebilir. Isınma güneşli birkaç günden ya da ılık bir rüzgârdan gelebilir. Kalıp tek bir sabahı da, haftalar süren bir geçişi de anlatabilir.
Örnek Cümleler
- Mart sonunda don çözülünce köy yolundaki buzlar eridi, ilk kamyon kasabaya inebildi.
- Güneşli üç günün ardından göldeki don çözüldü, kıyıdaki kayıklar yeniden suya indirildi.
- Öğleye doğru don çözülünce saçaklardan damlayan sular avluyu çamura çevirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Buzlar çözülmenin ilk anlamı buzların erimeye ve kırılmaya başlamasıdır; ikinci anlamı mecazdır ve aradaki soğukluğun, dargınlığın kalkmasını anlatır. Don çözülmenin tanımında ise havanın ısınması sebep olarak anılır. Sözlük don çözülmeye mecaz bir anlam vermez.
Dona çekmek, havanın suları donduracak derecede soğumasıdır. Don çözülmek ise havanın ısınıp buzların erimeye başlamasıdır. İki kalıp aynı mevsimin iki ucunu anlatır: biri donun gelişini, öteki çözülüşünü.
Atasözü, günler birbirinden çok farklı olmadığı hâlde havanın yavaş yavaş ısınarak yaz, yavaş yavaş soğuyarak kış olduğunu söyler. Don çözülmek de havanın ısınmasıyla başlayan bir değişimi anlatır. Atasözü mevsimin geçişini bütünüyle, deyim bu geçişte buzların erimeye başladığı anı adlandırır.