Deyim

Dudağını (dudaklarını) Isırmak Ne Demek?

Anlamı

yakışıksız bir durum karşısında şaşmak:
'Koca Ali bu kararı duyunca ömründe ilk defa olarak sarardı. Dudaklarını ısırdı.' -Ö. Seyfettin.

Detaylı Açıklama

Dudağını ısırmak, yakışıksız bir durum karşısında şaşmak anlamındadır. Kalıbın dudaklarını ısırmak biçimi de vardır. Tanımda şaşkınlığın sebebi bellidir: yakışıksız bir durum. Yakışıksız durum bir saygısızlık, bir haksızlık, ayıp bir söz ya da yersiz bir karar olabilir. Özne şaşıran kişidir; bir büyük, bir misafir, bir öğretmen ya da bir tanık olabilir. Kişi bu duruma sözle karşılık vermeyebilir de. Tanım kişinin şaşkınlıktan sonra ne yaptığını söylemez. Kalıp bir toplantıda, bir sofrada ya da bir mahkeme salonunda geçebilir. İyelik eki kişiye göre değişir: dudağımı ısırdım. Şaşıran kişi durumun içinde de olabilir, onu dışarıdan izleyen biri de. Yakışıksız bulunan şeyi yapan kişi bir yabancı da olabilir, şaşıranın yakını da.

Örnek Cümleler

  1. Düğünde damadın arkadaşlarının gelinin ailesiyle alay ettiğini gören dede, dudağını ısırdı.
  2. Genç müdürün emektar çalışanı herkesin önünde azarlaması üzerine misafirler dudaklarını ısırdı.
  3. Cenazede telefonla yüksek sesle pazarlık yapan akrabayı gören teyzem dudağını ısırdı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Yüzde ve bir harekette görünür: Koca Ali bu kararı duyunca ömründe ilk defa olarak sarardı. Dudaklarını ısırdı. Sararmak ile dudak ısırmak art arda gelir. Ömründe ilk defa sözü, bu tepkinin Koca Ali için alışılmadık olduğunu gösterir.

Dudak ısırmak hem hayran kalmayı hem de hayrete, şaşkınlığa düşmeyi anlatır. Dudağını ısırmak ise şaşmayı yakışıksız bir duruma bağlar. Biri hayranlığı da kapsar, öteki yalnız yakışıksız bir şeyin yarattığı şaşkınlığı anlatır.

Yaka ısırmak, şaşırarak Allah esirgesin demektir. Dudağını ısıran kişi de şaşırır; ama tanım ona bir söz yüklemez. Biri şaşkınlığı bir dilekle, öteki yakışıksız bir duruma karşı gösterilen bir tepkiyle anlatır.