Deyim

Dudağının Ucuna Gelmek Ne Demek?

Anlamı

hemen söyleyecek durumda olmak:
'Bayram, dudağının ucuna gelen soruyu soramadı.' -A. Kulin.

Detaylı Açıklama

Dudağının ucuna gelmek, hemen söyleyecek durumda olmak anlamındadır. Özne söylenecek şeydir: bir soru, bir cevap, bir itiraz ya da bir ad. Kişi iyelik ekiyle anılır: dudağımın ucuna geldi. Hemen sözü, sözün ağızdan çıkmaya çok yakın olduğunu gösterir. Tanım sözün sonunda söylenip söylenmediğini belirtmez; kişi onu söyleyebilir de, yutabilir de. Söylenmek üzere olan şey bir merak, bir öfke, bir sevinç ya da bir kırgınlık taşıyabilir. Kalıp bir tartışmada, bir sorguda ya da bir ilk buluşmada geçebilir. Sıfat-fiille bir ada bağlanabilir: dudağının ucuna gelen itiraz. Kalıp kişinin kendi anlatımında da, bir gözlemcinin anlatımında da kurulur. Sözün kime yöneltileceği cümlenin geri kalanında belli olur.

Örnek Cümleler

  1. Patronun haksız eleştirisine sert bir cevap dudağının ucuna geldi, ama Elif işini kaybetmemek için sustu.
  2. Yıllardır görmediği okul arkadaşının adı kalabalıkta Murat'ın dudağının ucuna geldi; Murat hemen seslendi.
  3. Sorguda son soru sorulunca itiraf şüphelinin dudağının ucuna geldi, ama şüpheli avukatına bakıp sustu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Sorulamaz: Bayram, dudağının ucuna gelen soruyu soramadı. Söz söylenmeye çok yaklaşmış, ama ağızdan çıkmamıştır. Tanık, kalıbın sözün sonunda söylenmediği bir durumda da kurulduğunu gösterir. Bayram'ın neden soramadığı cümlede yazılı değildir.

Dilinin ucuna gelmek, söyleyecek duruma gelmektir. Dudağının ucuna gelmenin tanımına ise hemen sözü eklenir; söz ağızdan çıkmaya daha da yakındır. İki kalıp aynı görüntüyü paylaşır; biri dilin, öteki dudağın ucunu anar.

Atasözü, üstü kapalı laflar etmeden açık konuşmayı, ne denecekse demeyi öğütler. Dudağının ucuna gelen sözü yutan kişi ise söylemeye çok yaklaşıp vazgeçmiş olur. Atasözü söylemeyi öğütler; deyim yalnız sözün söylenmeye hazır olduğu anı anlatır.