Deyim

Dudak (dudağını) Bükmek Ne Demek?

Anlamı

1) bir şeyi beğenmediğini, küçümsediğini belli etmek, umursamamak, pek aldırış etmemek:
'Masalların yıllarca uzakları gösteren büyülü aynasına bugünün çocukları dudak bükerler.' -N. Hikmet. 2) ağlayacak gibi olmak.

Detaylı Açıklama

Dudak bükmek iki ayrı tepkiyi adlandırır. Birincisi bir şeyi beğenmediğini, küçümsediğini belli etmek, umursamamak, pek aldırış etmemektir. İkincisi ağlayacak gibi olmaktır. Kalıp iyelikli biçimde de kullanılır: dudağını bükmek. Birinci anlamda gerçek bir dudak hareketi şart değildir; umursamamak da bu anlama girer. Küçümsenen şey yönelme ekli tümleçle verilir: teklife dudak bükmek. Küçümsenen şey bir teklif, bir yemek, bir eser ya da bir öğüt olabilir. İkinci anlamda özne bir çocuk ya da kırılmış biri olabilir; ağlamak üzeredir ama henüz ağlamamıştır. Bir küçümseme mi, bir ağlamaklık mı anlatıldığını cümlenin geri kalanı gösterir. Kalıp bir pazarlıkta, bir sofrada ya da bir çocuk odasında geçebilir. Küçümsenen şeyin gerçekten değersiz olup olmadığı tanımın konusu değildir.

Örnek Cümleler

  1. Yüksek maaş teklifine bile dudak büken genç mühendis, başka bir şirketin teklifini bekledi.
  2. Annesinin özenle hazırladığı sebze yemeğine dudak büken çocuk, tabağını kenara itti.
  3. Oyuncağı elinden alınan küçük kız dudağını büktü, gözleri yaşlarla doldu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Birinci anlamı örnekler: Masalların yıllarca uzakları gösteren büyülü aynasına bugünün çocukları dudak bükerler. Çocuklar masalların büyüsünü küçümser, onlara pek aldırış etmez. Küçümsenen şey yönelme ekiyle verilir: aynasına.

Burun kıvırmak, önem vermemek, küçümsemek, beğenmemektir. Dudak bükmenin birinci anlamı da beğenmeyişi ve küçümsemeyi belli etmektir; iki kalıp bu anlamda örtüşür. Dudak bükmenin ayrıca ağlayacak gibi olmak diye ikinci bir anlamı vardır.

Atasözü, hem yardım isteyip hem de yapılan yardımı küçümseyen kişiyi anlatır. Kendisine verilene dudak büken biri de böyle bir küçümseme gösterir. Atasözü bu tutumun çelişkisini öne çıkarır; deyim küçümsemeyi belli etmenin kendisini adlandırır.