Anlamı
düğümlemek:
'Bir ağıtla mendillerinin, yazmalarının ucuna düğüm attılar.' -L. Tekin.
Detaylı Açıklama
Düğüm atmak, sözlükte düğümlemek diye açıklanır. Bir ipin, bir bağın ya da bir kumaşın uçları birbirine geçirilip sıkılır. Düğüm bir ayakkabı bağcığına, bir halata, bir çuvalın ağzına ya da bir mendilin ucuna atılabilir. Düğümün yeri yönelme ekiyle verilir: mendilin ucuna düğüm atmak. Özne bir terzi, bir denizci, bir çoban ya da bir anne olabilir. Kalıp bir ipi kısaltmak, iki ipi birleştirmek ya da bir şeyi bağlamak için atılan düğümü anlatabilir. Bir kez atılan düğüm sağlam olmayınca ikinci bir düğüm atılabilir: çift düğüm atmak. Düğmük atmak da sözlükte bu fiille açıklanır. Tanım düğümün çeşidini söylemez. Kalıp iskelede bir halat, değirmende bir çuval, okul bahçesinde bir bağcık için kullanılabilir.
Örnek Cümleler
- Denizci, teknenin halatını iskeledeki babaya iki kez düğüm atarak bağladı.
- Çuvalın ağzına sıkı bir düğüm atan değirmenci, unu kamyona yükledi.
- Yolda ayakkabısının bağcığı çözülen çocuk, eğilip bağcığa çift düğüm attı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Mendillerin ve yazmaların ucuna atılır: Bir ağıtla mendillerinin, yazmalarının ucuna düğüm attılar. Yer, ucuna sözündeki yönelme ekinden anlaşılır. Bir ağıtla sözü, düğümün bir ağıt eşliğinde atıldığını gösterir.
Birinci anlamında ilgilidir: ölen bir kimsenin çenesi altından geçirilen tülbendi başının üstünde düğümlemek. Düğüm atmak ise bir şeyi düğümlemektir. Çenesini bağlamanın ikinci anlamı mecazdır, birinin ölümünü istemektir; orada düğüm söz konusu değildir.
Atasözü, iki kişi arasındaki kırgınlığın giderilmesi için kırgınlık sebebinin giderilmesi gerektiğini söyler; bozulan bir işin düzeltilmesine de nerede kalmışsa oradan başlanır. Kopan ip, koptuğu yerden düğüm atılarak birleştirilir. Atasözü bu işi mecaza taşır.