Anlamı
1) duman içinde bırakmak; 2) mec. bunaltmak, şüphe içinde bırakmak:
'Adamın kafasını katiyen aydınlatmamalı, karıştırmalı ve dumana boğmalısınız.' -H. E. Adıvar.
Detaylı Açıklama
Dumana boğmak sözlükte iki anlamla açıklanır. Birincisi duman içinde bırakmaktır: bir yangın, bir mangal ya da üst üste içilen sigaralar bir yeri dumana boğar. İkincisi mecazdır: bunaltmak, şüphe içinde bırakmak. Birinci anlamda nesne bir oda, bir apartman, bir bahçe ya da bir mahalle olabilir; oradaki kişiler de dumana boğulabilir. İkinci anlamda nesne bir kişi ya da onun kafasıdır. Mecaz anlamda bunaltan şey bitmeyen sorular, çelişkili açıklamalar ya da kasıtlı bir belirsizlik olabilir. Tanım bunun bilerek mi yapıldığını söylemez. Boğmak fiili, dumanın ya da şüphenin her yanı sardığını düşündürür. Kalıp bir yangın haberinde, bir sorgu sahnesinde ya da bir pazarlıkta kurulabilir. Mecaz anlamda dumana boğulan kişi ne düşüneceğini bilemez hâle gelebilir.
Örnek Cümleler
- Çatıda çıkan yangın birkaç dakika içinde bütün apartmanı dumana boğdu; itfaiye sakinleri merdivenle indirdi.
- Mangalı rüzgâr alan köşeye kuran komşular, öğle saatinde bütün bahçeyi dumana boğdu.
- Her soruya başka bir rakamla cevap veren emlakçı, ev almaya gelen çifti dumana boğdu; çift ne düşüneceğini bilemedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir adamın: Adamın kafasını katiyen aydınlatmamalı, karıştırmalı ve dumana boğmalısınız. Kalıp burada mecaz anlamıyla kullanılır; dumana boğulan şey adamın kafasıdır. Cümlede aydınlatmak ile dumana boğmak birbirinin karşıtı olarak verilir.
Duman altı etmek, bulunulan yerin havasını esrar, sigara vb. dumanıyla doldurmaktır. Dumana boğmanın birinci anlamı da duman içinde bırakmaktır, ama tanım neyin bırakıldığını ve dumanın kaynağını belirtmez. Dumana boğmanın ayrıca bunaltmak, şüphe içinde bırakmak diye mecaz bir anlamı vardır.
Atasözü, küçük de olsa birtakım belirtilerin önemli olaylara işaret ettiğini söyler. Dumana boğulan kişi de şüphe içinde kalır ve belirtileri yorumlamaya çalışabilir. Atasözünde duman bir işarettir; deyimin mecaz anlamında ise duman insanın kafasını bulandıran şeydir.