Anlamı
tkz. hileye, düzene başvurmak.
Detaylı Açıklama
Dümen çevirmek, teklifsiz konuşmada hileye, düzene başvurmak anlamındadır. Hileye başvuran kişi bunu bir kazanç, bir üstünlük ya da bir kaçış için yapabilir. Tanım iki sözcük verir: hile ve düzen; düzen burada bir oyunu, bir tuzağı karşılar. Özne hileye başvuran kişidir; bir esnaf, bir yüklenici, bir öğrenci ya da bir oyun arkadaşı olabilir. Hile bir sınavda, bir ihalede, bir alışverişte ya da bir masa oyununda yapılabilir. Kalıp nesnesiz de kullanılabilir: yine dümen çeviriyor. Söz bir suçlama, bir uyarı ya da bir itiraf içinde geçebilir. Tanım hilenin başarıya ulaşıp ulaşmadığını söylemez. Hilenin kime zarar verdiği de tanımda yer almaz; bu, cümlenin geri kalanında anlatılır. Çevirmek fiili gizlice yürütülen bir işi düşündürür.
Örnek Cümleler
- Sınavda yan sıradakinden kopya çekmek için dümen çeviren öğrenci, gözetmenin dikkatinden kaçamadı.
- İhaleyi kazanmak için sahte teklifler hazırlatıp dümen çeviren müteahhit hakkında soruşturma açıldı.
- Tavla oynarken zarları avucunda tutup dümen çeviren dayımı, kuzenim hemen yakaladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tkz., teklifsiz konuşma demektir; sözlük bu işaretle kalıbın resmî olmayan, rahat bir konuşmaya ait olduğunu bildirir. Dümen çevirmek bu yüzden bir dilekçede değil, arkadaşlar arasında ya da gündelik bir sohbette yerini bulur.
Dümen yapmanın tanımında kandırılan ya da kandırılmaya çalışılan biri vardır: kalıp, dalavere ya da hileyle birini kandırmayı, aldatmaya çalışmayı anlatır. Dümen çevirmek ise hileye, düzene başvurmaktır ve tanımında böyle bir kimse anılmaz. Biri argo, öteki teklifsiz konuşmaya aittir.
Atasözü, işlerine hile karıştırıp başkalarını aldatan kişinin son nefesini azap içinde vereceğini söyler. Dümen çeviren kişi de işine hile karıştırır. Atasözü böyle bir hayatın sonunu bildirir; deyim hilenin kendisini adlandırır.