Anlamı
durumun kötü olduğunu göstermek için kullanılan bir söz:
'Hele ihtiyarlıkta yatağa düşmek, düşman başına.' -A. İlhan.
Detaylı Açıklama
Düşman başına, çok kötü bir durum için söylenen kısa ve etkili bir sözdür. Kişi yaşadığı sıkıntının kimsenin başına gelmesini istemez; ancak ancak düşmana yakıştıracak kadar ağır görür. Bu yüzden sözde hem sitem hem şiddetli olumsuzluk vardır. Kısa oluşu, etkisini daha da artırır; iki kelimeyle büyük bir bıkkınlık ve sıkıntı duygusu taşır. Hastalık, yoksulluk, ağır borç ya da bunaltıcı dertler anlatılırken sık duyulur. Beddua ile yakın dursa da çoğu kullanımda asıl amaç kötülüğün ağırlığını göstermektir. Kısacası düşman başına, kötü talihin ağırlığını anlatan bir sözdür; yaşanan sıkıntının ne kadar bunaltıcı görüldüğünü sertçe duyurur. Bu sertlik sözü çarpıcı kılar. Acıyı büyütür. Çaresizliği duyurur.
Örnek Cümleler
- Böyle hastalık düşman başına, başka diyecek söz bile bulamadı orada.
- Hele ihtiyarlıkta yatağa düşmek düşman başına derlerdi eskiden bizim büyükler.
- Borçla uyanıp borçla yatmak gerçekten düşman başına ağır bir hâl.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü iki kelimeyle durumun ne kadar kötü görüldüğünü çok net anlatır. Kısalık, sözün sertliğini ve çarpıcılığını ayrıca artırır; bu yüzden çabuk etkiler.
Hastalık, yoksulluk, ağır dert ve kötü talih anlatılırken söylenir. Böyle bağlamlarda yaşanan sıkıntının ağırlığını kısa yoldan dışa vurur ve sitem taşır.
Tam beddua değildir; daha çok durumun kötülüğünü vurgulayan bir çıkıştır. Bu yüzden konuşana sitemli ama yer yer çaresiz bir ton da verir.