Deyim

Düzen Vermek (düzene Koymak, Düzene Sokmak) Ne Demek?

Anlamı

1) düzenlemek, dağınıklıktan kurtarmak:
'Onun kendi yaşayışına yeni bir düzen vermesi gerekiyordu.' -T. Buğra. 'Yatak odasını düzene sokmakla meşguldü.' -R. H. Karay. 2) akort etmek:
'Şu sazıma bir düzen ver.' -Âşık Ali İzzet.

Detaylı Açıklama

Düzen vermek iki anlamlı bir kalıptır; sözlük onu düzene koymak ve düzene sokmak biçimleriyle birlikte verir. Birinci anlam düzenlemek, dağınıklıktan kurtarmaktır. Düzene sokulan şey bir oda, bir dolap, bir dosya yığını, bir bütçe ya da bir yaşayış olabilir. Dağınıklıktan kurtarmak sözü, işe dağınık bir durumdan başlandığını gösterir. İkinci anlam akort etmektir: bir sazın, bir bağlamanın ya da bir udun telleri doğru sese getirilir. Bu anlamda düzen sözcüğü bir çalgının ayarını karşılar; akort eden bir âşık, bir müzik öğretmeni ya da bir çalgı ustası olabilir. Neye düzen verildiği yönelme ekiyle gösterilir: odaya düzen vermek, saza düzen vermek. Düzene sokmak ise belirtme ekli nesneyle kurulur: odayı düzene sokmak. Düzenlenen ya da akort edilen şey, hangi anlamın kastedildiğini belli eder.

Örnek Cümleler

  1. Taşınmadan sonra kutularla dolu salona düzen veren Merve, akşam ilk misafirlerini ağırladı.
  2. Borçlarını bir deftere döküp her ayın giderini yazan Kemal, sonunda bütçesini düzene soktu.
  3. Düğünden önce bağlamasına düzen veren âşık, teller doğru sesi verince türküye başladı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Birincisi düzen vermek biçimini gösterir: Onun kendi yaşayışına yeni bir düzen vermesi gerekiyordu. İkincisi düzene sokmak biçimini gösterir: Yatak odasını düzene sokmakla meşguldü. İki cümle de birinci anlamı örnekler; birinde bir yaşayış, ötekinde bir oda düzenlenir.

Akort etmeyi anlatır: Şu sazıma bir düzen ver. Konuşan, sazının ayarının yapılmasını, çalınabilir hâle getirilmesini ister. Bu, kalıbın sözlükteki ikinci anlamıdır ve bir çalgıyla ilgilidir; birinci anlamdaki düzenlemeyle karıştırılmaz.

Düzen kurmanın ikinci anlamı da düzenlemektir; iki kalıp bu anlamda buluşur. Ama düzen kurmak ayrıca işler duruma getirmeyi ve mecaz olarak hileye başvurmayı anlatır. Düzen vermenin ikinci anlamı ise akort etmektir; bu anlam düzen kurmakta yoktur.