Deyim

Efendime Söyleyeyim Ne Demek?

Anlamı

1) söz söylerken gerekli kelimeyi bulamayan bir kimsenin kullandığı bir söz:
'Efendime söyleyeyim, sütlü bir mısır kebabı derken bir sivrisinek bulutudur havalanmış çeltik batağından.' -B. R. Eyuboğlu. 2) örnek olarak, mesela.

Detaylı Açıklama

Efendime söyleyeyim sözlükte iki anlamla verilir. Birincisi, söz söylerken gerekli kelimeyi bulamayan bir kimsenin kullandığı bir sözdür: konuşan aradığı kelimeyi bulana kadar bu sözle zaman kazanır. İkincisi örnek olarak, mesela demektir: konuşan bir örnek vermeden önce bu sözü söyler. Söz cümlenin içine yerleşir ve konuşmanın akışını kesmeden bir boşluğu doldurur. Sözdeki efendi sözcüğü dinleyene saygıyla seslenmeyi düşündürür; söyleyeyim ise konuşanın sözü sürdüreceğini anlatır. Birinci anlamda söz bir duraksamayı, ikinci anlamda bir açıklamayı haber verir. Konuşan bir hikâye anlatıcısı, bir satıcı, bir yaşlı ya da topluluk önünde konuşan biri olabilir. Hangi anlamın kastedildiği, söze eşlik eden duraksamadan ya da arkasından sayılan örneklerden anlaşılır.

Örnek Cümleler

  1. O yıl köye gelen öğretmenin adını hatırlayamayan dede duraksadı: efendime söyleyeyim, şeydi, Hüsnü Bey.
  2. Bu bahçede her şey yetişir; efendime söyleyeyim, domates, biber, hatta portakal bile.
  3. Parçanın adını hatırlayamayan satıcı cihazın yanını gösterdi: efendime söyleyeyim, şu küçük düğmeli şey.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Birinci anlamı örnekler: Efendime söyleyeyim, sütlü bir mısır kebabı derken bir sivrisinek bulutudur havalanmış çeltik batağından. Konuşan anlatırken bir an duraksar ve sözle bu duraksamayı doldurur. Ardından gelen benzetme, aradığı anlatımı bulduğunu gösterir.

Misal göstermek, örnek vermektir. Efendime söyleyeyim de ikinci anlamında bir örneğin önüne gelir: mesela. Biri örnek verme işini adlandırır, öteki konuşmanın içinde örneği haber veren bir söz olarak kullanılır.

İki lafı bir araya getirememek, düşündüğünü doğru dürüst ifade edememektir. Efendime söyleyeyim diyen kişi de birinci anlamda gerekli kelimeyi bulmakta güçlük çeker. Deyim bir ifade güçlüğünü adlandırır; söz ise konuşanın kelime ararken araya soktuğu bir dolgudur.