Anlamı
tasalanmak, kaygılanmak:
'Efkâr basınca, haftaları ay, ayları yıl diye hesap eder mahkûm.' -K. Korcan.
Detaylı Açıklama
Efkâr basmak, tasalanmak, kaygılanmak anlamındadır. Efkâr sözcüğü düşünceleri, tasaları karşılar; basmak fiili bu tasanın kişiyi bir yük gibi kapladığını düşündürür. Kalıbın öznesi efkârdır; tasalanan kişi belirtme ekiyle anılabilir: onu efkâr bastı. Tasanın sebebi bir özlem, bir ayrılık, bir borç, bir yalnızlık ya da bir bekleyiş olabilir; tanım bunu söylemez. Efkâr bir akşamüstü, bir yolculukta ya da uzun bir bekleyiş sırasında basabilir. Kişi bu tasayı bir türküyle, bir sigarayla ya da sessizce oturarak taşıyabilir. Dışarıdan bakan onu bir suskunlukta ya da dalgın bir bakışta görebilir. Kalıp kişinin kendi hâlini anlatırken de kurulur: bu akşam beni yine efkâr bastı. Tanım tasanın ne kadar sürdüğünü belirtmez.
Örnek Cümleler
- Gurbetteki ilk bayramında annesini arayamayan genç işçiyi akşam olunca efkâr bastı.
- Fabrikanın kapanacağı haberini alan ustayı efkâr bastı, bütün gece balkonda oturdu.
- Oğlunun askere gidişinin ertesi günü boş odasına bakan babayı efkâr bastı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Zaman uzar: Efkâr basınca, haftaları ay, ayları yıl diye hesap eder mahkûm. Kaygılanan kişi için günler daha uzun geçer. Tanık, efkârın kişinin zamanı algılayışını da değiştirdiğini gösterir.
Gam çekmek, tasalanmak, kaygılanmak, üzülmektir. Efkâr basmanın tanımı da tasalanmak ve kaygılanmakla verilir; iki kalıp büyük ölçüde örtüşür. Gam çekmenin tanımında ayrıca üzülmek vardır; efkâr basmakta ise öznesi tasanın kendisidir.
Atasözü, derdi olmayan kimsenin bulunmadığını, az çok herkesin derdi olduğunu söyler. Efkârın bastığı kişi de bir tasa içindedir. Atasözü bu tasanın herkesin payına düştüğünü hatırlatır; deyim onun kişiyi sarmasını anlatır.