Anlamı
'ne eksik ne fazla, eksiği artığı olmayan' anlamında kullanılan bir söz.
Detaylı Açıklama
Efradını cami, ağyarını mâni sözü, bir tanımın ne eksik ne fazla olması, anlatılan şeyi tam karşılayıp dışarıda kalması gerekenleri de dışarıda bırakması anlamında kullanılır. Daha çok mantık, dil ve tanım tartışmalarında duyulan bu ifade, kapsam ve sınır doğruluğunu öne çıkarır. Efradını cami kısmı gerekli unsurları toplamasını, ağyarını mâni kısmı ise ilgisiz olanı içeri almamasını anlatır. Bu yüzden söz, iyi tanım yapmanın ölçüsü olarak görülür. Günlük hayatta seyrek olsa da eğitimli dilde, akademik söyleyişte ve açıklama değerlendirmelerinde canlıdır. Kısacası bu söz, tam ve yerli yerinde tanım kurmanın ölçüsünü verir. Fazlayı dışlar. Eksiği tamamlar. Çerçeveyi sıkılaştırır. Kavramı berraklaştırır. Bu nedenle yalnız dil merakı değil, düşüncenin düzeni açısından da önem taşır. Bir kavramın sınırı bozulduğunda tartışmanın da kolayca dağıldığını hatırlatır.
Örnek Cümleler
- Hocamız, bu tarif efradını cami, ağyarını mâni olmadığı için bizi yeniden uyardı.
- İyi bir tanımın efradını cami, ağyarını mâni olması gerektiğini derste uzun uzun anlattı.
- Komisyon başkanı, hazırlanan metnin efradını cami, ağyarını mâni olmadığını söyledi.
Kökeni ve Hikayesi
Arapça kökenli mantık ve usul terimleri olan "efrad", "ağyar", "cami" ve "mâni" kelimeleri üzerinden kurulmuş klasik bir tanım ölçüsüdür; medrese ve ilmî gelenekte yaygınlaşmıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü doğrudan kapsam doğruluğunu ölçer. Bir tanımın içine gerekenleri alıp ilgisiz olanları dışarıda bırakıp bırakmadığını tek formülle değerlendirmeye yarar. Bu yüzden soyut konuşma yerine tanımın isabetini sınamak için pratik bir ölçü gibi kullanılır.
Tanıma dâhil edilmemesi gereken şeylerin dışarıda kalmasını ister. Yani tanım yalnız eksik değil, fazla da olmamalıdır; bu yönüyle sınır koruması sağlar. Kavramın gereksiz genişleyip bulanıklaşmasını önleyen taraf tam olarak burasıdır.
Akademik dilde, mantık ve fıkıh tartışmalarında, kavram tanımı yapılan ortamlarda daha canlıdır. Gündelik dilde ise daha seçkin ve eski üsluplu duyulur. Özellikle biri tanımı isabetsiz bulduğunda, bu söz kısa ama güçlü bir değerlendirme cümlesi işlevi görür.