Anlamı
eksik, bozuk, yanlış, kusurlu bir işi sağlam, doğru ve doğal imiş gibi gösterme becerisini kanıtlamak:
'Ben doğrusu beğeniyorum, dedi, kadın yağ satıyor, yumurta satıyor, ekini belli etmiyor ya!' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Ekini belli etmemek, eksik, bozuk, yanlış, kusurlu bir işi sağlam, doğru ve doğal imiş gibi gösterme becerisini kanıtlamak anlamındadır. Kalıptaki ek, iki parçanın birleştiği yeri karşılar; ekini belli etmemek, bu yerin görünmemesidir. Tanım bir beceriden söz eder: kusur ortadadır, ama ustaca gizlenmiştir. Kusurlu iş bir dikiş, bir tamir, bir hesap, bir boya ya da yarım kalmış bir hazırlık olabilir. Kalıp bir el becerisini de, bir idare becerisini de anlatabilir. Özne bu beceriyi gösteren kişidir; bir terzi, bir usta, bir satıcı ya da bir ev hanımı olabilir. Kalıp bir övgü de, bir iğneleme de taşıyabilir. Kanıtlamak sözü, becerinin bir iş üzerinde görüldüğünü anlatır. Kusurun sonradan ortaya çıkıp çıkmadığı tanımın konusu değildir.
Örnek Cümleler
- Yırtılan ceketi gece yarısı diken annesi ekini belli etmemişti; düğünde kimse bir şey fark etmedi.
- Eski arabanın çiziklerini onaran usta ekini belli etmedi, araba fabrikadan yeni çıkmış gibi görünüyordu.
- Malzemesi eksik kalan aşçı, sofrayı öyle düzenledi ki ekini belli etmedi; konuklar menüyü eksiksiz sandı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yağ, yumurta satan bir kadın: Ben doğrusu beğeniyorum, dedi, kadın yağ satıyor, yumurta satıyor, ekini belli etmiyor ya! Konuşan kadının işini yürütüşündeki beceriyi beğenir. Cümle kalıbı bir övgü içinde kullanır.
Göz boyamak, kandırmak, yanıltmak, gösterişle aldatmaktır. Ekini belli etmemek ise kusurlu bir işi sağlam gibi gösterme becerisidir; tanım bunun bir aldatma sayılıp sayılmayacağını belirtmez. Biri aldatmayı, öteki ustalığı öne çıkarır.
Atasözü, dış görünüşüyle başkalarının hoşuna giden bir şeyin gerçekte kötü yönleri olabileceğini söyler. Ekini belli etmeyen kişinin işi de dışarıdan kusursuz görünür, içinde ise bir kusur saklıdır. Atasözü saklı kusurun kimi yaktığına, deyim gösterenin becerisine bakar.