Deyim

Ekmeğini Taştan Çıkarmak Ne Demek?

Anlamı

1) geçimini sağlamakta çok becerikli olmak; 2) en zor koşullarda bile kazancını sağlamak:
'Bu cins çocukların da ekmeğini taştan çıkarmak için ölürcesine çalıştıklarını görüyorum.' -S. F. Abasıyanık.

Detaylı Açıklama

Ekmeğini taştan çıkarmak iki anlamda kullanılır. Birincisi, geçimini sağlamakta çok becerikli olmaktır; bu anlamda kalıp bir kişinin niteliğini anlatır: o, ekmeğini taştan çıkarır. İkincisi, en zor koşullarda bile kazancını sağlamaktır; burada vurgu koşulların ağırlığına düşer. Görüntü abartılıdır: ekmek, hiçbir şey vermeyen taştan çıkarılır. Taş, kazanç umulmayan yeri ya da işi karşılar. Birinci anlamda öne çıkan kişinin becerisidir; ikinci anlamda ise zor koşullara karşın kazancını sağlayabilmesi. Kalıp seyyar satıcıdan kurak toprağı işleyen köylüye, işsiz kalmış ustadan erken yaşta çalışmaya başlamış çocuğa kadar pek çok kişi için söylenebilir. Bilmediği bir şehirde, sermayesiz ve yardımsız bir iş kurmak bu kalıba uygun bir sahnedir.

Örnek Cümleler

  1. Hangi şehre gitse kısa sürede bir iş bulan Rıza, çevresinde ekmeğini taştan çıkaran biri olarak tanınırdı.
  2. Depremde dükkânı yıkılan usta, çadırda bir tamirhane kurup o kışı ekmeğini taştan çıkararak geçirdi.
  3. Elinde hiç sermaye yokken eski eşyaları onarıp satarak dükkân açan genç, ekmeğini taştan çıkaran türden biriydi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümle şöyledir: Bu cins çocukların da ekmeğini taştan çıkarmak için ölürcesine çalıştıklarını görüyorum. Ölürcesine çalışmak, koşulların ağırlığını öne çıkarır. Kalıp burada ikinci anlama, en zor koşullarda bile kazancını sağlamaya yakındır.

Atasözü, azimli kişinin geçim yolunu bulmak için en güç işlerle bile uğraşmaktan yılmadığını söyler. Deyimin görüntüsünü alır ve onu bir kişi niteliğine bağlar: er olan. Deyim beceriyi ya da zorluğu anlatır; atasözü bunun arkasındaki azmi öne çıkarır.

Ekmeğini çıkarmak, çalıştığı işten geçimine yetecek kadar kazanmaktır; içinde bir zorluk ya da beceri anlatılmaz. Taş sözü bu iki ögeyi ekler. Ekmeğini taştan çıkaran kişi, kazancını umulmadık bir yerden, ağır koşullarda ya da büyük bir beceriyle elde eder.