Anlamı
1) geçimini sağlamakta çok becerikli olmak; 2) en zor koşullarda bile kazancını sağlamak:
'Bu cins çocukların da ekmeğini taştan çıkarmak için ölürcesine çalıştıklarını görüyorum.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
Ekmeğini taştan çıkarmak deyimi, insanın en zor koşullarda bile geçimini sağlayacak yol bulması, çok çalışkan, çok becerikli ve dirayetli olması anlamında kullanılır. Taş, normalde ekmek çıkmayacak kadar verimsiz ve sert bir yüzeyi temsil eder. Buna rağmen oradan bile ekmek çıkarmak, olağanüstü çalışma gücü ve beceri demektir. Bu yüzden deyim çoğu zaman takdir içerir. Kişi yokluk, zorluk, dar imkân ve ağır şartlar içinde bile ayakta kalmayı başarır. Kısacası ekmeğini taştan çıkarmak, imkânsıza yakın koşullarda bile rızkını elde edebilmektir. Çalışkanlığı büyütür. Direnci öne çıkarır. Beceriyi sert şartlarla birlikte düşünür. Hayranlık uyandıran gayreti anlatır. Deyimin övgü gücü de tam burada yatar; kişi yalnız çalışkan değil, umutsuz görünen şartlarda bile çözüm üretebilen biridir. Bu yüzden söz, hayranlıkla karışık bir takdir taşır.
Örnek Cümleler
- O kadın iki çocukla gurbette ekmeğini taştan çıkarmayı başardı sonunda.
- Babam yokluk yıllarında ekmeğini taştan çıkaran insanlardan biriydi gerçekten.
- Bu piyasada hâlâ ayakta kalıyorsa ekmeğini taştan çıkarıyor demektir açıkça.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Taş, verimsizlik ve zorluk simgesidir. Oradan bile ekmek çıkarmak denince kişinin becerisi, sabrı ve dayanıklılığı olağanüstü bir ölçekte görünür hâle gelir. Böylece sıradan emek değil, neredeyse imkânsıza meydan okuyan bir gayret anlatılmış olur.
Çünkü kişi yalnız çalışmıyor, herkesin zorlandığı şartlarda bile çözüm buluyor demektir. Bu da deyimi sıradan emek ifadesinden çıkarıp takdire dönüştürür. Övgü, emeğin miktarından çok şartların ağırlığına rağmen sürdürülebilmesinden doğar.
Ekmeğini kazanmak genel geçimi anlatır. Ekmeğini taştan çıkarmak ise bu geçimin çok zor şartlarda, olağanüstü çaba ve beceriyle sağlandığını özel olarak vurgular. Biri emek gerçeğini, öteki emek içindeki olağanüstü direnci öne çıkarır.