Anlamı
1) birisinin işinde çalışarak kendi geçimini sağlamak:
'Bedavadan ekmeğini yediği gazeteyi tekmeledikten sonra, aynı gazete geriye döneni tekrar bağrına nasıl basar?' -N. F. Kısakürek. 2) geçim yönünden birisinin yardımından yararlanmak: Oğlunun ekmeğini yiyemeden öldü.
Detaylı Açıklama
Ekmeğini yemek iki anlam taşır. İlki, birinin işinde çalışarak kendi geçimini sağlamaktır: bir patronun, bir kurumun ya da bir ustanın ekmeğini yemek. Burada ekmek sözü, çalışanın geçimini veren yeri ya da kişiyi gösterir. İkincisi, geçim bakımından birinin yardımından yararlanmaktır; bu anlamda çalışma koşulu yoktur. Sözlüğün örneği bunu gösterir: oğlunun ekmeğini yiyemeden öldü. Bu örnekte kişi, oğlunun geçim yönünden yardımından yararlanamadan ölmüştür. Yaşlı bir ana babanın çocuğunun kazancıyla geçinmesi bu anlama girer. İki anlamda da ekmek, tamlayan olarak anılan kişinin kazancını karşılar: oğlunun ekmeği, patronun ekmeği. Geçinen ise öznedir. Kalıp bir vefa borcunu ya da bir nankörlüğü dile getirebilir: yıllarca ekmeğini yediği adama sırt çevirdi.
Örnek Cümleler
- Otuz yıl aynı fabrikanın ekmeğini yiyen usta, emekli olurken patronuna uzun bir teşekkür mektubu yazdı.
- Yıllarca ekmeğini yediği ağaya karşı mahkemede tanıklık eden kâhya, köyde konuşulur oldu.
- Oğlunu okutmak için tarlasını satan yaşlı çiftçi, şimdi onun ekmeğini yiyor ve torunlarına bakıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Bedavadan ekmeğini yediği gazeteyi tekmeledikten sonra, aynı gazete geriye döneni tekrar bağrına nasıl basar? Kişi gazetede çalışarak geçinmiştir; bu birinci anlamdır. Bedavadan sözü, kazancın emeksiz geldiğini ima eder.
Atasözü, kişinin, inançları ayrı da olsa, hoşlanmasa da geçimini sağlayan kimseye hizmet ettiğini söyler. Bu, kalıbın birinci anlamına, birinin işinde çalışarak geçinmeye dayanır. Atasözü bu geçimin kişiyi geçimini sağlayana hizmete bağladığını anlatır.
Ekmek elden su gölden, kendisi çalışmayıp başkasının kazancıyla geçinme durumunu anlatır. Ekmeğini yemenin ikinci anlamında da kişi birinin yardımıyla geçinir. Ama ikinci anlam yalnız bir yardımdan yararlanmayı söyler; kişinin çalışıp çalışmadığı tanımın konusu değildir.