Anlamı
'dosta düşmana karşı küçük düşmemek için çaba gösterme' anlamında kullanılan bir söz.
Detaylı Açıklama
El arı düşman gayreti sözü, kişinin dosta düşmana karşı küçük düşmemek, geri kalmamak ya da ayıplanmamak için gösterdiği çabayı anlatır. Buradaki "el" başkalarını, "düşman" ise insanı sıkıştıran toplumsal bakışı temsil eder. Yani insan bazen içinden geldiği için değil, çevrenin gözünde kötü görünmemek için daha çok çabalar. Bu söz, toplumsal baskının insanı harekete geçirdiği durumları anlatmakta güçlüdür. Özellikle düğün, hazırlık, borç, iş ve itibar meselelerinde söylenir. Burada anlatılan şey tembellik karşıtı saf bir çalışma övgüsü değildir; daha çok mecbur bırakan bakışların yarattığı itici güçtür. Bu nedenle sözün içinde hem gerçekçilik hem de hafif bir sitem bulunur. Kısacası söz, görünürde gönüllü duran emeğin arkasında çoğu zaman başkalarının değerlendirmesinden duyulan çekincenin bulunduğunu sezdirir.
Örnek Cümleler
- Düğünü borçla yaptı ama el arı düşman gayreti deyip kendini avutuyordu.
- Çocukları okutmak için nasıl uğraştığını anlatırken el arı düşman gayreti dedi hüzünle.
- Bahçeyi bile bu kadar düzenlemesi biraz el arı düşman gayreti yüzündendi aslında.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Doğrudan küçümsemez; emeğin arkasındaki asıl itici gücü gösterir. Kişi gönüllü görünse de çevre baskısı ve itibar kaygısı belirleyici olabilir; söz bunu açıkça gösterir burada bile.
Düğün, ev kurma, çocuk okutma, borç ödeme ve çevreye karşı ayakta görünme çabasında daha anlamlıdır. Çünkü bu alanlarda başkalarının bakışı çok etkili olur ve insanı davranışa zorlar.
Biraz sitemli, biraz gerçekçi bir ton taşır. İnsanların her çabasının tamamen içten gelen istekten doğmadığını, bazen mecburiyet ve çevre baskısıyla şekillendiğini anlatır; bu yüzden çarpıcıdır.