Anlamı
'dosta düşmana karşı küçük düşmemek için çaba gösterme' anlamında kullanılan bir söz.
Detaylı Açıklama
El arı düşman gayreti, dosta düşmana karşı küçük düşmemek için çaba gösterme anlamında kullanılan bir sözdür. Söz iki öbekten kurulur ve tanımdaki iki tarafı, başkalarını ve düşmanı anar. Tanımdaki küçük düşmemek sözü, kaygının bir onur kaygısı olduğunu gösterir: kişi başkalarının gözünde küçülmek istemez. Çaba bir düğünü eksiksiz yapmak, bir borcu zamanında ödemek, bir sınavı kazanmak ya da bir evi derli toplu tutmak olabilir. Kişi bir aile reisi, bir esnaf, bir öğrenci ya da bir köylü olabilir. Söz bir davranışın gerekçesi olarak söylenebilir: ne yapalım, el arı düşman gayreti. Ad öbeği niteliğindedir; çekimli fiil kullanılmaz. Ek alarak cümleye girer: el arı düşman gayretiyle çalıştı. Tanım çabanın gücünü aşan bir çaba olup olmadığına değinmez.
Örnek Cümleler
- Borç harç içinde olduğu hâlde kızının düğününü eksiksiz yapan babanın derdi el arı düşman gayretiydi.
- İflasın eşiğindeki tüccar, el arı düşman gayretiyle vitrinini her sabah yeni mallarla süslüyordu.
- Köye dönmeden önce sınavı mutlaka kazanmak isteyen Hasan, el arı düşman gayretiyle gece gündüz çalıştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Dosta düşmana karşı, dostlara üzüntü vermemek, düşmanları da sevindirmemek için, ele güne karşı anlamında kullanılır. El arı düşman gayretinin tanımı da aynı iki tarafı anar. Biri bir davranışın kime karşı yapıldığını, öteki bu davranışın ardındaki çabayı adlandırır.
Yüzünü kara çıkarmak, birini utandırmaktır. El arı düşman gayreti gösteren kişi ise kendini başkalarının önünde utanılacak bir duruma düşmekten korumaya çalışır. Deyim başkasına verilen utancı, söz kişinin kendi adına duyduğu kaygıyı anlatır.
Bu atasözü, aklını iyi kullananın saygı gördüğünü, kullanmayanın kendini küçük düşürdüğünü söyler. El arı düşman gayreti de küçük düşmemek için gösterilen bir çabadır. Atasözü saygıyı ya da küçüklüğü akla bağlar; söz ise başkalarının gözünde küçülmemek için harcanan emeği anlatır.