Deyim

El Ayak Çekilmek Ne Demek?

Anlamı

ortalıkta hiç kimse kalmamak, ıssızlaşıp sessizleşmek:
'Yollar ıssızdı, el ayak çekilmişti, sokaklarda yolu şaşırdım.' -Halikarnas Balıkçısı.

Detaylı Açıklama

El ayak çekilmek, ortalıkta hiç kimse kalmaması, bir yerin ıssızlaşıp sessizleşmesi anlamındadır. El ve ayak, insanların gelip gidişini düşündüren bir ikilemedir; bunların çekilmesi, gelip gidenin kalmamasıdır. Kalıp bir kişiyi değil, bir yerin hâlini anlatır. Yer çıkma ekiyle anılabilir: çarşıdan el ayak çekildi. Tanımda iki öge vardır: kimsenin kalmaması ve bunun getirdiği sessizlik. Kalıp bir akşam saatini, bir bayram sabahını, bir kış gecesini ya da göçle boşalan bir köyü anlatırken kullanılabilir. Gecenin ilerlemesi, dükkânların kapanması ya da kötü bir hava bu sessizliğin sebebi olabilir. Kalıp bir korkuyu, bir yalnızlığı ya da huzurlu bir dinginliği taşıyabilir. Çekilmek fiili, kalabalığın birden değil, yavaş yavaş dağıldığını da düşündürür.

Örnek Cümleler

  1. Gece yarısı otobüsten indiğimde kasabanın sokaklarından el ayak çekilmişti; tek bir ışık bile yanmıyordu.
  2. Bayram sabahı herkes memleketine gidince şehrin işlek caddelerinden el ayak çekildi.
  3. Gençler büyük şehirlere göç edince köyden el ayak çekildi, okulun kapısına kilit vuruldu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümle şöyledir: Yollar ıssızdı, el ayak çekilmişti, sokaklarda yolu şaşırdım. Yazar ıssızlığı iki kez söyler: önce yolların ıssızlığıyla, sonra kalıpla. Ardından gelen yolu şaşırdım sözü, ıssız sokaklarda yalnız kalan anlatıcıyı gösterir.

İn cin yok, hiç kimse yok demektir ve bir yerin o anki boşluğunu bildirir. El ayak çekilmek ise bir değişimi anlatır: insanların gelip gittiği yer boşalır ve sessizleşir. Biri bir durumu, öteki o duruma varışı anlatır.

Atasözü, işin akşamüzeri ya da gece yapılmamasını, sabaha bırakılmasını öğütler; çünkü gece iş yapmanın kötü yönleri daha çoktur. El ayak çekilmiş bir sokak da gecenin geç saatlerini düşündürebilir. Atasözü bu saatlerde iş görmemeyi öğütler; deyim yalnız ortalığın boşaldığını anlatır.