Anlamı
insanın kendi sıkıntı ve sorunlarına başkaları gereken önemi vermez, gerektiği kadar ilgilenmez.
Detaylı Açıklama
El elin eşeğini yırlaya yırlaya, kendi eşeğini terleye terleye arar atasözü, başkalarının insanın derdiyle gerektiği kadar ilgilenmediğini, onun sıkıntılarını önemsemediğini anlatır. İki öbek birbirine karşıt kurulur. İlk öbekte kişi başkasının eşeğini yırlaya yırlaya arar; bu ikileme gevşek ve telaşsız bir aramayı düşündürür. İkinci öbekte aynı kişi kendi eşeğini terleye terleye, yani büyük bir çabayla arar. İkilemeler aramanın iki ayrı hızını gösterir. Karşıtlık sözün kendi içindedir: aynı kişi, iş kendisine dokununca bambaşka davranır. Atasözü bir resmî işi, bir kaybı ya da bir hastalığı başkasına bırakan birine söylenebilir. Konuşan, işini başkasına bırakıp sonradan pişman olan birine şunu hatırlatır: işini kendin takip et.
Örnek Cümleler
- Arabasını tanıdığa bırakan Ali iki hafta bekledi, kendisi gidince iş bir günde bitti; el elin eşeğini yırlaya yırlaya, kendi eşeğini terleye terleye arar.
- Kaybolan kedisini önce bekçiye soran Ayşe, sonra bütün geceyi sokaklarda geçirdi; el elin eşeğini yırlaya yırlaya, kendi eşeğini terleye terleye arar.
- Oğlunun hastane randevusunu komşusuna emanet eden kadın, sonunda kendisi sıraya girdi; el elin eşeğini yırlaya yırlaya, kendi eşeğini terleye terleye arar.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
O atasözü, bir kimsenin acısının başkalarını ilgilendirmediğini söyler; başkası onun yasına bile gülerek gider. Eşek atasözünde ilgisizlik bir gevşeklik olarak görünür, aramada ağır davranılır. Yas görüntüsünde ise ilgisizlik bir acının karşısına çıkar ve daha ağır bir anlam taşır.
Vazifesi mi, umurunda değil anlamında söylenen bir sözdür: biz burada beklemişiz, onun vazifesi mi? Başkasının eşeğini yırlaya yırlaya arayan kişi de aramayı kendi işi saymaz. Söz bir kişiye yönelen bir yakınmadır; atasözü aynı kayıtsızlığı genel bir gözlemle anlatır.
Ter, kişinin kendi işi söz konusu olduğunda harcadığı çabayı gösterir. Terleye terleye aramak, telaşla, koşturarak, bütün gücüyle aramaktır. Bu çaba, başkasının eşeğini ararken gösterilen gevşeklikle karşılaştırılınca ilgideki fark açıkça görünür.