Anlamı
1) dokunmamak, değmemek; 2) bir işi yapmamak, ilgilenmemek:
'Canım dalga geçmek, akşama kadar bir şeye el sürmemek istiyordu.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
El sürmemek iki anlamda kullanılır. Birincisi, bir şeye dokunmamak, değmemektir: yemeğe, paraya, bir eşyaya el sürmemek. İkincisi, bir işi yapmamak, onunla ilgilenmemektir: ev işine, ödeve, dükkânın hesabına el sürmemek. Birinci anlamda dokunulmayan somut bir nesnedir; ikinci anlamda yapılmayan bir iştir. Dokunulmayan şey ya da iş, yönelme hâlinde bir adla anılır. Kalıp bir küslüğü, bir tembelliği ya da bir dürüstlüğü anlatabilir: emanet paraya el sürmedi. Sebep bir isteksizlik, bir yasak ya da bir ilke olabilir. Tanım bir yapmayışı anlatır ve bu yapmayışın sebebini söylemez. Kalıp bir övgü içinde de, bir yakınma içinde de geçebilir; bir kişinin dürüstlüğü de, işini savsaklaması da bu kalıpla anlatılabilir.
Örnek Cümleler
- Babasıyla tartışan çocuk, akşam sofraya oturdu ama yemeğe el sürmedi.
- Kasadaki emanet paraya yıllarca el sürmeyen kasiyer, emekli olurken hesabı kuruşu kuruşuna teslim etti.
- Tatilde bütün hafta ödevlerine el sürmeyen Can, pazar akşamı masanın başında sabahladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Canım dalga geçmek, akşama kadar bir şeye el sürmemek istiyordu. Burada kalıp ikinci anlamda, bir işi yapmamak anlamındadır. Dalga geçmek sözü, kişinin gün boyu iş görmeden vakit geçirmek istediğini gösterir.
Dışında kalmak, karışmamak, ilgilenmemektir. El sürmemek de ikinci anlamında bir işle ilgilenmemeyi anlatır. Ayrım görüntüdedir: biri kişiyi işin dışında bir yere koyar, öteki işe eli değmeyen birini gösterir.
Bu atasözü, bir işi yapmamak için bahane bulmayı anlatır; eşek düğüne çağrılınca hemen bir eksik sayar. El sürmeyen kişi de kimi zaman böyle bir bahaneye sığınır. Atasözü yapmayışın gerekçesini, deyim yapmayışın kendisini anlatır.