Deyim

Elden Gelmemek Ne Demek?

Anlamı

yapamamak, dayanamamak: Bu üzücü durum karşısında ağlamamak elden gelmiyor.

Detaylı Açıklama

Elden gelmemek, yapamamak, dayanamamak anlamındadır. Tanımda iki fiil vardır ve ikisi ayrı bir yönü gösterir: yapamamak bir gücün yetmemesini, dayanamamak ise bir duyguya karşı koyamamayı anlatır. Sözlüğün örneği ikinci yönü gösterir: bu üzücü durum karşısında ağlamamak elden gelmiyor. Burada kişi ağlamamayı ister ama başaramaz. Kalıbın öznesi yapılamayan eylemdir ve -mek ekli bir adla anılır: gülmemek elden gelmiyor, susmak elden gelmedi. Kişinin kendisi kalıpta açıkça yer almaz; elden sözü onun gücünü karşılar. Kalıp bir acıma, bir öfke ya da bir gülme karşısında kendini tutamayan birini anlatabilir. Bir işin gücü aşması da bu kalıpla anlatılabilir: bu yükü taşımak elden gelmez. Söz bir özür tonu da taşıyabilir.

Örnek Cümleler

  1. Cenazede yaşlı annenin feryadını duyunca ağlamamak elden gelmedi; herkes gözyaşlarını sildi.
  2. Öğretmen ciddi bir yüzle konuşurken çocuğun komik sorusuna gülmemek elden gelmiyordu.
  3. Dev dolabı üçüncü kata tek başına çıkarmak elden gelmeyince komşulardan yardım istendi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Elinden bir iş gelmemek, çaresizlikten ya da yeteneksizlikten bir iş yapamamaktır; iyelik eki onu bir kişiye bağlar. Elden gelmemek ise kişiyi anmaz, yapılamayan eylemi öne alır. Ayrıca tanımı dayanamamayı da kapsar; öteki kalıpta böyle bir duygu yönü yoktur.

İçi götürmemenin ilk anlamı, acıklı bir durum karşısında dayanamamaktır. Elden gelmemenin dayanamamak yönü de buna yakındır. Biri içi, öteki eli anar; ikisi de kişinin kendini tutamadığı bir anı anlatır.

Bu atasözü, güçsüz kişinin kimseye yardım edecek durumda olmadığını söyler; zayıf düşmüş ata kuyruğu bile yük olur. Elden gelmemek de gücün yetmediği bir durumu anlatır. Atasözü bu güçsüzlüğün başkalarına uzanamamasını, kalıp ise bir eylemin yapılamamasını öne çıkarır.