Anlamı
eksiklik veya bozukluklarını gidermek veya denetlemek için incelemek:
'Otomobil tamircisi bir akrabaları varmış, o da arabayı elden geçirmiş.' -E. Bener.
Detaylı Açıklama
Elden geçirmek, bir şeyin eksiklik ya da bozukluklarını gidermek veya onu denetlemek için incelemek anlamındadır. Tanım iki amaç verir: biri onarmak, öteki denetlemek. İki amaçta da inceleme vardır; kişi şeyi eline alır, parça parça gözden geçirir. Nesne bir araba, bir makine, bir yazı, bir hesap ya da bir ev olabilir. Kalıp bir ustanın, bir editörün, bir denetçinin ya da bir öğretmenin işini anlatabilir. Bir yolculuktan önce arabanın, bir yayından önce kitabın elden geçirilmesi kalıbın gündelik sahneleridir. Nesne belirtme ekiyle anılır: motoru elden geçirmek. Tanım incelemenin ne kadar sürdüğünü söylemez. El sözü, incelemenin uzaktan bir bakış değil, yakından bir uğraş olduğunu düşündürür.
Örnek Cümleler
- Uzun yola çıkmadan önce usta, arabanın frenlerini ve lastiklerini baştan sona elden geçirdi.
- Yayınevine gönderilmeden önce romanın son taslağını editör bir kez daha elden geçirdi.
- Kışa girmeden yaşlı ev sahibi, çatıdaki kiremitleri tek tek elden geçirip kırık olanları değiştirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Otomobil tamircisi bir akrabaları varmış, o da arabayı elden geçirmiş. İncelemeyi yapan bir tamircidir; bu, işin bozuklukları gidermek için yapıldığını düşündürür. Cümle, işin bir yakın tarafından görüldüğünü de anlatır.
Süzgeçten geçirmek, ayrıntılı bir biçimde incelemektir; tanımı bir onarımdan söz etmez. Elden geçirmek ise incelemeyi bir amaca bağlar: eksikleri gidermek ya da denetlemek. Biri dikkatli bakmanın, öteki onarmak ya da denetlemek amacıyla bakmanın kalıbıdır.
Bu atasözü, bakılıp onarılan şeylerden yararlanıldığını, bakımsız bırakılanlardan bir yarar elde edilemeyeceğini söyler. Elden geçirmek de böyle bir bakımın parçasıdır. Atasözü bakımın getirisini, deyim bakım sırasında yapılan incelemeyi anlatır.