Anlamı
birisini bir iş yaparken öbürü boş durmak:
'Bu insanlar bu güzel şehirleri kurarken bizim ellerimiz armut mu devşiriyordu?' -B. R. Eyuboğlu.
Detaylı Açıklama
Eli armut devşirmek, biri bir iş yaparken öbürünün boş durması anlamındadır. Tanım iki tarafı karşılaştırır: biri çalışır, öteki çalışmaz. Görüntü alaycıdır: kişinin elleri armut toplamakla meşgulmüş gibi gösterilir, oysa gerçekte iş görülmemiştir. Devşirmek, toplamak anlamında bir sözcüktür. Kalıp bir soru içinde kullanılabilir: o çalışırken senin elin armut mu devşiriyordu? Böyle bir soru, boş durana bir sitem yöneltir. Dil bilgisi öznesi eldir; boş duran iyelik ekiyle belirtilir: senin elin, bizim ellerimiz. Kalıp bir iş bölümünde, bir ortak çalışmada, bir ev işinde ya da bir ülkenin kalkınmasında geride kalanı anlatabilir. Tanım boş durmanın sebebini söylemez. Kalıbın gücü, iki tarafın emeği arasındaki farkı tek bir görüntüyle göstermesindedir.
Örnek Cümleler
- Annesi bütün gün bayram temizliği yaparken Murat'ın eli armut devşiriyordu; koltuktan hiç kalkmadı.
- Ortağı gece gündüz çalışıp dükkânı ayakta tutarken öteki ortağın eli armut devşiriyordu.
- Komşu köyler sulama kanalını kazıp ürünlerini katladı; bizim köylülerin eli o yıllarda armut devşiriyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Bu insanlar bu güzel şehirleri kurarken bizim ellerimiz armut mu devşiriyordu? Kalıp burada çoğul ve soru biçimindedir. Soru, başkaları şehirler kurarken boş durmuş olmaya yöneltilmiş bir sitemdir.
El el üstünde oturmak, herhangi bir iş yapmadan boş oturmaktır; tanımı bir karşılaştırma kurmaz. Eli armut devşirmek ise boş durmayı bir başkasının çalışmasıyla karşılaştırır. Biri yalnız boş durmayı, öteki iş bölümündeki dengesizliği öne çıkarır.
Bu atasözü, tembelin kendisine buyurulan işi yapmamak için ya işin gerekmediğini söylediğini ya da onu kendi işine gelen biçimde yapmayı önerdiğini anlatır. Eli armut devşiren de iş görmez. Atasözü tembelin bahanelerini, kalıp başkası çalışırken boş durmayı anlatır.