Anlamı
beden gücü yerinde olmak:
'Eli ayağı tutanlar, hiçbir haksızlığa razı olmamalıydı.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Eli ayağı tutmak, beden gücü yerinde olmak anlamındadır. Kalıpta el ile ayak bütün bedenin yerine geçer; tutmak fiili burada onların işlediğini, güç taşıdığını anlatır. Kalıp yaşlılıkta, bir hastalıktan sonra ya da bir işe girişmeden önce kişinin gücünü değerlendirirken kullanılabilir: eli ayağı tutarken çalışmak istiyor. Olumsuz biçimi eli ayağı tutmamak ise gücün çekildiğini anlatır. Kalıp bir şükür, bir umut ya da bir sorumluluk taşıyabilir: eli ayağı tutan kimseye yük olmamalıdır. Gücün yerinde olması, kişinin kendi işini görebilmesi demektir. Kalıp bir süre bildiren bir öbekle de kurulabilir: eli ayağı tuttuğu sürece. Tanım bu gücün ne kadar süreceğini söylemez; kalıbın kendisi de bu gücün bir gün azalabileceğini düşündürür.
Örnek Cümleler
- Seksen yaşındaki dede, eli ayağı tuttuğu sürece bahçesini kendisi sulamak istiyordu.
- Ameliyattan sonra eli ayağı yeniden tutan Hasan Usta, ilk iş atölyesini açtı.
- Köydeki bütün eli ayağı tutanlar, selin yıktığı yolu onarmak için kazma kürekle toplandı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Eli ayağı tutanlar, hiçbir haksızlığa razı olmamalıydı. Kalıp burada sıfat-fiil biçimindedir ve beden gücü yerinde olan herkesi bir topluluk olarak anar. Yazar bu güce bir sorumluluk da yükler: haksızlığa karşı durmak.
Buz kesilen el ve ayak, gücün ve dermanın çekildiğini anlatır; sözlük o kalıba eli ayağı tutmamak biçimini de ekler. Eli ayağı tutmak bu olumsuz biçimin karşıtıdır. Biri gücün yerinde olduğunu, öteki gücün tükendiğini anlatır.
Bu atasözü, en büyük zenginliğin beden sağlığı olduğunu söyler. Eli ayağı tutmak da beden gücünün yerinde olmasıdır. Atasözü bu gücü dünyanın bütün varlığına denk tutar; kalıp ise onun var olduğunu bildirir.